Google

This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct

to make the world's books discoverablc onlinc.

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr.

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc

publishcr to a library and fmally to you.

Usage guidelines

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. Wc also ask that you:

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for personal, non-commercial purposes.

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe.

About Google Book Search

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb

at|http://books.qooqle.com/|

iiiiQnt, ^acQsUii-' rojj^i

i^ntj vJOrcjj

PATROLOGIyE

CURSUS COMPLETUS,

SEU BIBLIOTHECA UNIYEI\^AL1S, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, QECONOMICA,

OMNIDM SS. PimiDM. DOCTORDH SCRmOIIIQOE ECCLESIASTICOiUIM.

8IVB LATINORUM, 81VB GltSCORUM,

QVl AB jEVO APOSTOLICO AD TEMPORA CONCIUl TRIDENTINI {ANNO 1216) PRO LATINIS, BT CONCILII FLORENTINI (ANN. 1439) PRO GRMCIS FLORUERUNT :

RECUSIO CHRONOLOGICA

OMNIUM QUiE EXSTITERE MONDMENTORUM CATHOLICiE TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIMA

ECCLESIiE S^CULA ET AMPLIUS,

JUXTA BDITIONBS ACCURATI88IUAS, INTBR SB CUMQUE N0NNULLI8 C0DICIBU8 MANU8CRIPTIS C0LLATA8, PBRQUAM DILIGBN-

TER CASTIGATA; DI88ERTATI0NIBUS, C0MMBNTARII8, VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTBR ILLUSTRATA ; 0MNIBU8

OPERIBUS P08T AMPLI88IMAS BDITI0NB8 QVAt TRIBU8 N0VI88IMI8 SiGCULIS DBBEXTUR ABS0LUTA8 DETBCTI8, AUCTA ;

INDICIBUS PARTICULABIBUS ANALTTICIS, 8INGUL08SIVET0M0S SIVB AUCT0RB8 ALICUJUS MOMRNTI SUB8EQUBNTI-

BUSjDONATA; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DI8P0SITI8, NECNON ET TITULI8 8INGULARUM PAGINA-

RUM MARGINEM 8UPERI0REM DI8TINGUBNT1BU8 SUBaBCTAMQUE MATERIAM 8IGNIF1CANTIBUS, ADORNA-

TA; OPERIBUS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VtRO AUCTORITATE IN ORDINB AD

TRADITIONBM ECCLB8IA8TICAM P0LLENTIBU8, AMPLIPICATA;

DUCENTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS AUCTORUM SICUT ET OPBRUM, ALPMABETICIS, CHRONOLOOICIS, 8TATI-

STICiS, 8YNTHETICIS, ANALYTICIS, ANALOGICIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORALB, LITUR-

GICUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, HI8T0RICUM, BT CUNCTA ALIA 8INB ULLA BXCEPTIONE; SED PR^SERTIM

DUOBUS INDICIBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTBRO 8CILICET RERUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID

NON SOLUM TALIS TALISVB PATER, VBRUM BTIAM UNUSQUISQUB PATRUM, NB UNO QUIDBM 0MIS80,

IN QUODLIBET THEMA 8CRIP8ERIT, UNO INTUITU C0N8PICIATUR ; ALTERO SCRIPTUR/£

SACRiE, EX QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPBRUM

SUORUM LOCIS SINGUL08 8INGUL0RUM UBRORUM S. SCRIPTURiG VERSUS, A PRIMO

GENESE08 U8QUE AD N0VI88IMUM AP0CALYP8IS, COMMENTATI 8INT:

EDITIO ACCURATISSIMA, CiBTBRISQUE OMNIBUS PACILB ANTBPONENDA, 81 PBRPBNDANTUR CHARACTERUM NITIDITA8,

CHART^ QUALITAS, 1NTEGRITA8 TEXTU8, PBRPBCTIO CORRECTIONIS, OPERUM RBCUSORUM TUM VARIETA8,

TUM NUMERU8, FORMA VOLUMlNUM PERQUAM COMMODA 8IBIQUE IN TOTO PATROLOGI>B DECURSU CONSTANTBR

8IMILIS, PRBTII BXIGUITAS, PRvESERTIMQUE I8TA COLLECTIO, UNA, METHOUICA ET CHRONOLOGICA,

SEXCENTORUM PRAGMBNTORUM OPUSCULORUMQUE HACTBNUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTEM

IN N08TRA BIBUOTUECA, BX OPERIBUS ET M88. AD OMNES A^TATES, LOCOS, LINGUA8 FORMASQUB

PERTINBNTIBUS, COADUNATORUM.

SERIES LATINA PRIOR.

IN QUA PRODEDNT PATRBS, DOCTORES SCRIPTORBSQUB ECCLESLE LATIN^

A TERTOLIANO AD INNOCENTIUH IQ :

AGGURANTE J.-P. MIGNE,

Bibliolheeae Oeri «Biversae,

SIV£ GURSUUM GOUPLETORUM IN SINGULOS SGlENTIiE EGGLESIASTIGiE RAMOS EDITORE. .

PATROLOGIjE tomds lxxil

JoANNEs PAPA III, S. Martinus, Bragarensis episc., S. Germanus, Parisiensis episc, S. DoMNOLUS, Cenomanensis episc., S. BADecuNDis, Benedictus papa I,

LlCINIANUS, CaRTUAGINENSIS EPISG , F^LAGIUS PAPA Hj ETAJLfl NUMEBO TAZ^ECIM.

TOMUS UNICUS.

1 1 •

• * •

• . . ' • • . • * • , .

• •

PARISIIS,

APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCGESSORES, IN VIA DICTA AVENUIi-DU-ilAINE, 189, OUM CHAUSSSE-DU-MAINE, 127

1878

I

• • •

• «1 • (

• • <

• "

• •• (

• _ •

• •

• • • •

;

PELAGII II,

JOANNIS III, BENEDICTI I

SUMMORUX PONTIFIGUM

OPERA OMNIA.

INTERMISCBNTUR

& IfARTim, S« DoMNou, S. Vbrani, S. AuNARUy S. Leandri, Liciniani, Sbdati, Marii, Joannis

OUOaUM EPISGOPATU SBDES BRACARENSISy CeNOMANENSIS, GaBBLUTANA, AuTISSIODORBNSIS, HiSPALBNSIS, GaRTHAGINENSIS, BiTERRBNSIS, AVBNTICBNSlSy

ARELATBNSIS ILLUSTRATiE SUNT,

NECNON

SANGTI GERMANI

PARISIENSIS BPISCOPI

S. Radegundis, S. Arigii, Floriani, Joannis Biglarensis,

VnAM MONASTICAM PROPESSORUM AC DEMUM

Gogitosi, Antonini Placbntini, Luculentii, Anontmi sgripta qu.« eistant universa

AD S. GeRMANI OPUSGULA IN APPENDICIS VICBM ACCBDENTIBUS PRBTIOSISSIMIS ANTIQUiE LlTURGIiE

monumbntis, inter qu£ locum pringipem obtinent Habillonii lidri tres db liturgia galligana.

tomum claudit

STNTAGMA LEGUM DEGRETORUMQUB SBLEaORUM QUIBUS SIVE REGES SIVE IMPERATORBS, SEXTO PRiESBRTIM SiECULO, SESE RBBUS EGGLCSIASTIGIS INGBSSRRUNT AUT SUAM IN DBUM PIETATEM TESTATI SUNT.

TOMUS UNICUS

YBNIT 10 FRANGIS 6ALLIG1S.

• • • * . •

V 4 rf » j • •

* • .» - - - -

• •• •• * •

- - -

• •-••>*•••

4 • •

• • • • •

• . • •

PAKISIIS, .:•,.-/•;•''"" -

-• - .•• -•- : : • * •

" . j »

• w w •

• J -

APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUGGESSORES.

IN VU raCTA AVESUE-DU-MAINB, 189, OLIM CHAUSSEE-DU-MAINE, 127.

1878

ELENCHUS OPERUM

QUiE IN HOC TOIIO LXXII CONTINENTUR.

7

JOANNES PAPA 10.

Epistol» et Decreta Gol. 9

S. iiARTINU&, DUBIIENSIS EPISG. Opuscnla septem . . .' 21

S.GERMANUS, PARISIENSIS EPISG.

Epistola ad Branichildem

Privilegium monasterH S. Germani 81

Expositio brevis aniiquseliturgix Gallicans 83

Appendix ad opera S. Germani, varia monumenta liturgica continens, inter qux principem locum obtinet Mabillonii opns de liturgia Gallicana . ; 99

S. DOMNOLUS, CENOMANENSIS EPISG.

S. Domnoli ViU et Testamentum • 629-681

S. RADEGUNDIS. S. Radegundis Vita et Testamentum 6S1-681

BENEDICTUS PAPA I.

Eplstol» Ibid.

LICINIANUS, GARTHAGINENSIS EPISC. Epistol» dux 637

S. VERANUS, CABELLITANUS EPISC. Senlentia de castitate servanda 701

PELAGIUS PAPA U.

Epistolse ct Decreta Ibid.

S. AUNARIUS, AUTISSIODORENSIS EPISG.

Relalio concilii ab Aunario celebrati 761

Aunarii et Stephani abbatis epistolse amcebxx 767

SEDATUS, BITERRENSIS EPISC.

Homilia de Epiphania 771

Sermones dno (hlc tantum memorati) 773

S. AREGIUS. Vita et Testamentum (hlc tantum memorata) Ibid.

COGITOSUS. Vita S. Brigidse virginis 775

MARIUS, AVENTIGENSIS EPISG. Ghronicon 793

LUCULENTIUS.

Commentarii in aliquot Novi Tcstamenti partes 803

JOANNES, ARELATENSIS EPISC. Epist. ad virgines monasterii Sanciae Mari» 8S9

JOANNES, BICLARENSIS ABBAS. Chronicon

S. LEANDER, HISPALENSIS EPISC.

Regula

Homilia in laudem Ecclesi» 893

ANTONINUS PLACENTINUS. Itinerarium

•••:::•♦: :•♦:.♦•.•. •••.... FLORIANTJS ABBAS. Epist(il|i*jicrp.. •-Nlcctianii . :.:v:.-^; 917

•" ANONYMUS.

Appendijc ^d Jilasebii ChDQnicon Xhip. U^ntnm memorata) 919

•. • •-.-' :':' ...- .:: V : :';/: :' SE5Jtl:SyECULI SUPPLEMENTUM.

Syntagma decretoram, 'pfxcep'tio'nuYn^ nc edictorum prscipuoram, quibus sive impe- ratores sive reges scse rebus ecclesiaslicis ingesserunt Ibid.

863

873 893

897

Clichy. — Ex-(ypis Panl Dupgnt, IS \i& dicU Bac-d'Asniires (l'06, 3-8).

SSS '

ANNI DOMINI DLX-DLXXII%

JOANNES PAPA III

(Mansi, Collect. ConciL)

VITA JOARII^IS III,

Ex Libro Pontificali,

(NoTA. Labbseo esse tribueDdum qnidquid, uncinis [] conclusum, non cod. Lucensi nominatim tribuitur.)

Joannes (a) natione Romanus de patre Anastasio ^ illustri [Cod, Luc, illustrioj, sedit annos duodecim

iNOT^ SEVERINI BINII.

(a) Die 27 mensis Junii, anno Ciiristi Redemptoris 559, qui est Justiniani imperatoris 33, in locum Pelagii subrogatus fuit Joannes hujus nominis papa terlius, postquam sedes apostolica tribus mensibus et viginti quinquc diebus paslore orbata et viduata fuisset. His tcmporibus Theodomirus, post filium suum in trausportatione reliquiarum sancti Marlini mii*aculose sanatum, ab Arianismo ad tidem catho- licaui est convHrsus. Gens Pictomni, in Britannia insula commorantium, persanctumColumbanumad fidem Chrisli perducta fuit (Beda de Gestis anglicis, lihro III mp. 4). Belisarius anno 3 pontificatus Joannis in suspicionem conjurationis adductus, a Justiniano impei-atore, omnium scriptorum testimonio, in ordi- nein redactus fuit ; eamque su» impielatis poenam inciirrit, de qua supra dixi in notis ad VitamSilverii, qiiem iile innocentem injuste relegaverat. Post obi- tuui Childcberti regis, Clotarius germanusilUus frater

eisilii bellum dictaret, visibili ictus pla^a ex hac vita excessit. » Quando nimirum annis tnginta octo et mensibus octo imperium administrasset.

Corrupticola; sive Severiani, et Aphthardocitfls sive Incorruptibiles, gui erant duarum Eutychiana- rum sectarjm diversi sectarii, his temporibus inter se coniligebant. Corrupticolie aflirmabant (quod hae- reticum est) Christum habuisse carnem corruptihilem et passioniijus ex necessitate obnoxiam, ut nequa- quam se ab his ILberum reddere potuerit. Aphthar- docitffi contra docebant Christi carnem (quod non miniis erroneumest) sua natura incorruptibilem et passionum expertem fuisse , tamen quando volebat| eam passioniJ)us subjicere potuisse. Horumde incor- ruptione venenosam sententiam Justiaianus non tautum imbibit, sed etiam inconsulta sententia epi- scoporum, edicto publico, ut refert Evagrius lib. iv cap. 38, stabilivit et contirmavit ; ita ut exsihi pce-

regnum accepit; ejectisque filiabus Childebeili, so-g nam incurreret qiiisquis contra suam hacde re opi-

lus totius Francici regni monarchia potitus fuit. Hic cum Pdrisios venisset, ibique repente in morbum incidisset, ideo quod sanctum Germanum ejus civi- tatis episcopum contempsisset, pcr ejusdem sancti Germani contactum miraculosesanitatem recuperavit {Fortunaiusin Vita sanctiGermnniaimd Suriam, eic),

Rex compluribus delictis obnoxius, ob incestas nuptias a Nicetio Trevirensi, quem relegaverat sa?pe monitus et excommunicatus, obiit. Defuncto illo, quatuor illius iiiii, nempe Charibertus, Chilpericus, Gimtheramus et Sigebertus regnum vicissim intcr se partili fuerunt, anno post natum Christum oCo [imo o61 , aut l»62], postque obitum Clodovei regis 51 .

Justinianus imperator, qui se divinis rebus plus nimio immiscuit, quique pontiticium munus uiferen- dis legibus ecclesiasticis, lisque exigendis, etiu rele- gandis episcopis, sibi arroganter assubinsit, cum haereticis velamento pacis et concordiai familiarius

nionem sentiret. Nulfo metu exsilii aut mortis pro- hibente, Anastasius Antiochise episcopus edicto imperatoris contradixit. Justinianus eum sine dubio gravi poena rele^tionis punivisset, nisi ultione di- vinapercussus, m proposito suo exsequendo morte prseventus fuisset. Facti hujus turpissimi illum in extreuiis pcenituisse, atque Eutychium, quem rele- gaverat, ab exsilio revocari mandasse, non citra probabilitatem a plurimis asseritur ex eo, quod san- ctus Gregorius papa una cum Patribus synodi vi aUisquc pluribus eum nominet imperatorem picB memorioi, quando ilUus alibi mentionem facit. Utut sit, non immerito respuit Ecclesia illa Justiniani scripta et constitutiones, quas de usuris, ecclesiis, personisque ecciesiasticis arroganter nimis edidit. Suidas tradit illum litterarum imperitum ac plane analphabetum fuisse. Quod si verum est, aCfirmari

debet, quod sicut Triboniani fuerunt le^es civiles quam oportebat agere consuevit, a Theodoro illo p ita etiam Theodori CaBsariensis fuerint illa scripta nequissimo CaesaraB Cappadociffi archiepiscopo Ori- ^ atque edicta de fide, quffi sub nomine Justiniani gcnista et oceulto Eutychiano, in errorem Aphthar- vulgata leguntur. Justinus ex sorore Justiniani ne-

docitarum sive incorruptibiUum justo Dei vindicis permissu inductus, et specioso Incorruptibilis no- mine deccplus, exsecrabil^im et delestabilem haere- sim in ecclesiam induxit, eorumque, qiiibuscum liherius vivebat, veneua pestilentissima imbibit. Re- sistentem suae senten^ite Eutychium Constantinopo- litanum episcopum exsiUis multavit : cumque «Ana- stanii, iiiquit Nicephorus lib. xvii cap. 31, sacerdo- tumque ejus, qui eodem cum illo ardore ilagrabant,

pos, prout illi Eutychius episcopus ante triennmm prsedixerat, defuncto Justiniano successit : insignia imperu non prius accepit, quam ad templum pro- gi*essus pias preces fudisset. A patriarclia Joanne benedictus, coronatus, et in solio coUocatus, abso- lutis acclamationibus ad populum orationem habuit, aute cujus initium frontem signo crucis obsignavit. De Ude catholica edictum edidit. Quse sane maxima laude digna forent, si non admodum in voluptatibus

• Auctoribus quos in hoc lomo recudimus, locum nntc Gregorium Turonensem viudicabat ordo chronologicus : qnia TdTO paucistantum annis ab illo distabant, justumque poterat ex ipsius operibusincunctanter coalescere yolumen, cum plerisque alionim opuscuUs nqnnisi per longas investigalionnm vel transcriptionum ambages potiri Uceret, sanctum Episcopum prsponere non dubilavimus, Ucenti» dobio procnl ixmocu» (acilem apud lecU^x^^^^^^o&n^^DisdcA^^^

Patrol, UlUL V

"b

«

Jb

II S. JOAiNNIS

(a), menses undecim, dies viginti sex. Hic ampliavit ^ [Cod, Zuc, amavit] et restauravit coemeteria sancto- rum martyrum. Hic constiluit ut oblationes^et amu- lae, vel luminaria in cadem coemeteria per omnes dominicas dc Latcranis minislrarentur. Hic pcrfecit ecclesiam sanctoinim Philippi et Jacobi, et dedicavit eam.

Eodem tempore Eruli [Forsan, Heruli in Tusciam] in Tursiam [Cod, Luc, Tassiam] exierunt, et leva- verunt sibi regem Sindual [Cod, Luc, Sinduad], et premebant cunctam Italiam. At egressus Narscs ad eum, interfecit regem [Cod, Luc, interfectus est rex], et omnem gentcm Erulorum sibi subjugavit. Deinde venit Amingus dux Francorum, et Bucel- linus (6), et simili modo ipsi premebant Haliam. Sed, auxiliante Domino, et ipsi a Nirsetc interfecti sunt. B £rat ergo tota Italia gaudens. Tunc Romani (c), in- vidia ducti suggesserunt Justino [Cod. Luc, Justi- niano] et Sophiae, quia expediret [Forsan, quia magis] Romanos Gothis servirc, quam Grscis, ubi Narses eunuchus imperat, et servitio nos subjicit, et piissi- mus imperator hcec [Cod, Luc, princeps noster haic] ignorat. Aut libera nos de manu ejus et civitatem

obscenb volutatus, illicita conjugia constitutione 8ua approbasset, justumque matrimonium comniuni conjugum consensu dissolvi posse, lege sancita edixisset; denique, si non pecunioe ardenter appe- lens, etiam ipra sacerdotia plebeiis hominibus vena- lia exposuisset (Evagrius lib, v, cap, i), De Justino refert Cedrenus, quod cum apud rebelles subditos scriptis non proficeret, ad popukim libere dixerit, si pneceptis suis parere noUent, alium sibi suo arbitrio p imperatorera aeligerent. « Ego enim (illum dixisse ^ ait) contumacibus, injustis et aliena volentibus ira- ' perare nolo. » Addit imius refractarii graviore et acerbiore supplicio effectum fuisse, ut ubique in summa paceviveretur,atque'intra trigesimam diem neque actor ulhis esset, neque reusinjunanim.

Anno 0 pontificatus Jonnnis, qui est Christi 568, Alboinus rex Langobardorum e Pannonia (quam, ex Scandinavia insula progressus, per suos occupatam quadraginta duobus annis obtmuerat) primus in Italiam magnis viribns potens ingreditur. Per conju- gium Clothosindse Clotarii iilisp, quam, teste Gre- gorio, in uxorcm duxcrat, quatuor reges Franconim sibi confoederavit, ita ut alionim etiam barbdronim auxilia adeptus, Romanis effectus fuerit formidabilis. Post vastatam Vcnetamprovinciam, captasque prope universas Ligurice civitates (justo enini Deijudicio primum feris barbaris consumendi traduntur schis- matici Aquileiensis provinciffi illi, quos tam multis litteris Pelagius papa ad Ecclcsise unionem invita- D verat) prseter eas quae in littore maris sitce sunt, insidiis Rosimundffi uxoris interficitur, cum tres annos et sex menses in Italia regnasset. Successit post Alboinum Clephis, tenuitque rcgnum Italioe anno uno et mensibus quinque. Ita Dei permissu feri barbari Italiam iuvadere cceperunt, nt ejus do- minio orientales iniperatores, quibusvis barbaris adversus Komanos trucnlentiores, paulatira exueret; sicque tandem lieret, ut excussa Graeconim tyran- nide, et vi»ndicata a Francis cura uibe Italia, eadem Biagna ex parte Romano pontiiici cederet. {Paulus diaconus de Gestis Langobardorum lib, n cap, iO et ieqq.)

(a)Annis tredecim atque diebus quatuordecim pon- tiiicatum tenuisse indicant ea tempora quibus hoc munus apostolicum administrare coepit et desiit.

III Idu8 Julii deftinctum esse fatetiir Anastasius, Si ergodie27 JunUpostinterregnum trium mensiumet

PAP.*: HI it

[Cod. Luc, aut certe et civitatem] Romanam, aut certe gentibus deserviemus. Quo audito, Narses dixit : Si mala feci Romanis; male inveniara. Tunc egressus Narses dc Roma, venit in Campaniam, ct scripsit genti Langobardoruni ut vcnirent, et possidcrcnt Italiara. Ut cognovit Joanncs papa, quia suggestionem suam ad impcmtorem contra Narse- tem raisissent, festinus venit Neapolim, coepitque eum Joannes papa rogare, ut revcrleretur Romam. Tunc Narscs dixit ei : Dic, santissimc papa, quid mali fcci Romanis? Vadam ad pedcs ejus qui rae misit, ut cognoscat omnis Italia, quoraodo totis viribus laboravi pro ea.

Respondit Joannespapa, dicens : Citius cgo vadara, quam tu de hac terra egressus fueris. Reversus est ergo Narses cum Joanne sanctissirao papa. Tunc sanctissimus papa retinuit se in ccemeterio sancto- rum Tiburtii ct Valeriani, et habitavlt ibi raultum temporis, ut etiam episcopos ibi consecrarct. Nai^scs vero ingressus Romam, post non [In Cod. Luc non deest] raultura temporis raortuus est. Cujus corpus positura estin locello plumbeo, et reductum est cum omnibus divitiis ejus Constantinopolim. Eodem tem-

viginti quinque dicrum, pontificatum adeplus fuit anno Christi 559 ut supra dixi necessario aftirmari debet quod qui ad raenscm Juliura anni 572 super- vixit, per annos ti»edecira et dies duodecini sedem pontificiara obtinuerit.

(b) Ilaec tcste Agatliia lib. iv contigerunt anno 29 Justiniani imperatoris, anno Domini 555, sub pon- tificatu Vigilii, et Thcodobaldo Francorura rege. Errat itaquo Anastasius, qui hanc historiam ad teni- pora Joannis papae III hic refert (Vide Baronium anno 555 niim, 12 fH5).

(c) Ad historiam istam Anastasii Paulns diaconus lib. I cap» 5 de Gestis Langobardorum addit, Narse- tem Romanorum invidiara incurrisse, quia niultiim auri et argenti, aliaruinque rerura divitias acquisi- visset. In reliquis fere conveniunt; nisi quod Paulus diaconus hisloriara hanc paulo prolixius receiiseat. Utriusque historiam tanquam fabulosam et plane comraentitiain refellit Baronius anno 507, nuin. I i et saqq., ubi, auctore Corippo grnmmatico Africano, ostendit Narsetem ante annum 507, quo Langobardi ex Pannonia in Italiara irruere cceperunt, Constan- tinopoliin revocatura, raagnuraque honorcni conse- cutura fuisse. Deinde idera eo arguraento convincit, quod ipsi scripto proprio fatentur raoiiui cadaver cura honore Constantinopolira franslatura esse. Quod si verum est, ipsi Narsetem ab Italia prodilionis cri- mine immunem reddunt, suamquP! hac de re enarra- tionera in raendaciorum textrina contexta esse, propria confessione revelant. Nam si Narscs, quod referunt illi, Langobardos in Italiara evocavit, pro sceleris magnitudine, non modo tanto honore et triumphospoliandusfiierat, sed potius exhumandus, combustisque cineribus plane foras ojiciendus erat. Si dicas ipsura Narseteiu ab imperatore iteruin in Italiam esse missum cura eodera raunere pi\Tfecturae ; repugnant onines scriptores, qni unanimi consonsu fatentur. Longinura in locura Nai^etis subrogatum fuisse. Explosa igitur fabulosautriusque hac enarra- tione de proditione Narselis, ejusque obitu et trans- latione, cura Grajcis scriptoribus asseranius, ipsum honoriflce Constantinopolim esse reversum, siibsti- tutoque illi Longino successore, rairiiice cullura, ibidem usque ad obitum permansisse, et sumptuosa flediticia erexisse. Hsec ex Cedreno, Corippo, aliisque 9criptoribu8, Baronius ann. 567 et 508, num, 3 et •ec[uentibu8.

13

EPISTOLA AD EPISCOPOS GERMANLE ET GALLIiE.

14

pore Joannes papa et ipse mortuus est, et sepuUus ^ tim cum nullus ex septuaginta discipulis, quorum

in basilica beati Pctri apostoli, iu Idus Julias [In Cod, Luc. m id. Jul. deest]. Hic fecit ordinatioues duas per mensem Decembrium, presbyteros triginta octo [In Cod. Luc, triginta novem] diacones tredecim episcopos per divci*sa loca numero sexnginta unum. Et cessavit episcopatus menses, dics tres [In Cod, Luc, menses decem, dies tres sub die 13 mensis Jul.]

EPISTOLA* (a) JOANNIS PAPiE Hl

AD EPISCOPOS GERMANIiE ET GALLLE.

I. Primwn charepiscopos qxiosdam temerarios olimjam damnatos arguit, quod nimium sibi sumerent auC' toritatis in impositione manuum.

II. Beinde monstrat Clementem I post beatum Petrum

speciem in ecclesia gerunt, legatur donum Spiritus sancti per manus impositiohem tradidisse. Quod aa- tcm solis apostolis, eorumque successoribus proprii sit offlcii tradcre Spiritum sanctum, liber Actuum apostolorum (Act. vm) docet. In concilio vero C®sa- reensi ita de chorepiscopis babetur scriptum (Neocass, conciL, can. 13} : Cborepiscopi quoque ad exemplum et formam septuaginta videntur esse : ut comministri autem, propter studium quod erga pauperes exhi- bent, honorentur. Si enim meliores sanctioresque sanctis apostolis [vos] esse putatis, facite quse illi non fecerunt, et superextoUite vos iUis. Si vero ejusdem ordinis estis, et flequiparare vos vultis illiS| nolite ea agere, quee illi non egerunt : sed imitamini,

sedem apostolicam rexisse, idque tradente sibi ipso B prout meHus potestis, exempla et vestigia eorum. Illi

autem, prsecipienteDomino, illisque denuntiante, ut illi et successores eorum tantummodo per manos impositionem traderent Spiritum sanctum, nulli un- quam ex septuaginta traderc Spiritum sanctum per manus impositionem permiserunt, eis (quorum tj^ pum, ut prsedictum est, chorepiscopi, antequam pro- hibiti esseut, gerebant in ecclesia) scientes illicitum fore, dantes successoribus eorum exemplum, ne unqnam talia prsesumerent. Unde in Actibus aposto-* lorum scri])tum est (Act. vii) : Cum audissent apoS' toliqui erant Eierosolymis, quia recepit Samariaver* bum Dei, miserunt ad eos Petrum et Joannem. Qui cum venissent, oraverunt pro ipsis, ut acciperent Spiritum sanctum. Nec dum enim in quemquam illorumvenerai.

Pctro m. Tertio tradit quanta cura aique sollidtudo illi

subeunda sit, qui gregem Christi pascat.

Joannes episcopus universis jier Germania et Galliae provincias constitutis, in Domino salutem.

Optaveram siquidem, charissimi, pro noslri cha- ritate collegii, omnes Domini sacerdotes in una de- volione persistere, nec quemquam prohibita gratia aut favore sacerdotuni sectari, aut a via recta disce- dere. £t quanquam credamus, Dilectionem vestram ad omne opus bonum esse paratam [devotam], ut tamen efficacior fiat congruum nobis visum est, lit- teris sedis apostolica: (ut antecessorum quoque no- strorum vestigia imitemur vos monere, prsecepta

divina et apostolicse sedis instituta viriliter peragere, ^ sed baptizati tantum erant in nomine domini Jesu,

et prohibita non tangere, sed cavere; nec cuiquam liceat unquam doclrinam Patrum deserere, et sacer- dotali honore gaudere.

1. Perlatum est ad sedem apostolicam emersisse et denuo reviviscere prohibitum et funditus exstir- patum tam a sancto Daniaso, quam a sancto Leone, viris apostolicis, atque ab universis synodali aucto- ritate episcopis, reprehensibilem atque oppido ino- litum usum, eo quod quidam chorepiscopi (qui et a prsdictorum antecessorum sanctorum apostolicorum patribus et viris apostolicis, et ab ipsis, sive a nobis sont prohibiti, sicut eorum hactenus testantur dc- creta) ultra modum suum progredientes (Conc. Pari-

Tunc imponebant manus super illos, et aceipiebant Spiritum sanctum. Non ergo (ut jam dictum est) ali- quem ex septuaginta, licet pauci essent apostoli, ad hoc opus perficiendum direxerunt, sed Petrum et Joanncm apostolos per manus impositionem tradere Spiritumsanctum miserunt : quorum vicem episcopi in ecclesia gerunt, et non chorepiscopi (Nicol. I, in epist. ad Rudolpiaim Bitur. arch.), qui septuaginta discipulorum formam ante prohibitionem eorum ge- rebaut. Quod illi non fecerunt, vos facere nolite, ne dissimiles eis, et indigni eorum successione et mini* sterio esse videamini : quia (ut ait Dominus in Evan* gelio) qui non est mecum, adversum me est : et qui

siense vi. lib. i c. 27), donum sancti Spiritus perrv non coUigit mecum, dispergit (Luc. xi, 23). impositionem manuum tradant, ct alia, quse, solum 11. Si autem Petrus princeps apostolorum a^ju- pontificibus debentur, contra fas peragant : preeser- tores sibi ascivit Linum et Cletum, non tamen po«

(a) Adulterinam omnes docti censent, nec ipse Baronio prseeunte ausus est refragari Binius. Labb.

NOTA SEVERINI BINII.

• Hanc epistolam ab aliquo impostore subnomine Joannis papce III post obitum illius suppositam fuisse, multis argumentis ostendi potest. Primo, quod sub consulatu 16 Justini iv Kalendas Augusti, anno 7 Justini, et 572 Christi scripla fuisse reperia- tur, quo tempore Joannes papa jam in vivis esse de- sierat. Secundo, quod nota consulari insignita sit. mia his temporibus epistolse pontiticiee consignari desierani. Tertio, quod in ea scribatur linum etCle- mmfiiiase tantam chorepiscopos; quo tamen omnis pen6 antiqiiitas seriptorum optimorum, ut in notis

ad Vitas eorumdem pontificum diximus, pro veris pontiticibus agnovit. Tacco quod nomen chorepi- scoporum, de quorum munere integra epistola scri-

Sta est, iu Gallia et Gennania plane abolitum fuerit. oc unum duntaxat sanctissimi pontificis scriptum* commentitium, germanis ejusdem epistolis deperdi- tis, exstare, vehemeuter est dolendum (Vide Baro^ nium anno 572, num. 3).

* Ab inficeto plagiaro qui sub Isidori larva delitcscily mercesque soas imperltis obtrudit et obcaBcatis scripto- ribus. IAbb.

15

S. JOAN. PAPJR m EPIST. AD EPISCOPOS GERMANIiE ET GALLLE.

16

testatem pontificii, aut ligandl, aut solvendi eis nor- ^ difficile fuerit aut propter instaniem necessitatem,

mam tradidit, sed successori suo sancto Clementi, qui sedem apostolicam post eum, et potcstatem pontificalem, tradente sibi beato Petro, tenere pro- meruit. Linus vero et Cletus ministrabant exteriora, princeps autem aposlolorum Petnis verbo et orationi insistcbat : quce non incongrue ad traditionem Spi- ritus sancti per manus impositionem pertinent. Unde et in AcUbus apostolorum scriptum habetur {Act. vi): Non est (xquum, nos relinquere verbum Bei, et mi- nistrare mensis, Quapropter septuaginta electi sunt discipuli, qui exteriora peragerent, ipsi vero apos- toli verbo et orationi insisterent ; inde et in Evan-

aut propter ituieris longitudinem, a tribus tamen omnimodis in idipsum convcnientibus, et absentibus quoque pari modo decementibus, ct per scripta conscntientibus, tunc ordinatio celebratur, Firmitas autem corum quaj gerentur per unamquamque pro- vinciam, metropolitano tiibuatur episcopo. Omnia quoque maxima concilia affirmant, cum non csse episcopum, qui minus quam a tribus episcopis, auc- toritate etiam metropolitani, fuerit factus episcopus. Ideoque illos quos chorepiscopos vocatis, quia ab uno (ut audivimus) fiunt episcopo, episcopos non esse, nec aliquid dc pontificali privilegio agere de-

gelio secundiun Lucam scriptum est ita : Post hcec bere, pcrspicuum est. Quoniam si nomen non ha- autem designavit Dominus et alios septuaginta duos, et "bent, quomodo officium possunt habere [facerc] ? misit illos binos ante faciem suam in omnem civi- B Si ergo episcopi non sunt, ct presbyteri (quorum

iatem et locum, quo erat ipse venturus. Et dicebat illis : Messis quidemmulia, operariiautem pauci. Rogate ergo dominum messw, vi mittat operarios in messem suam. Ite. Ecce ego mitto vos sicut agnos inter lupos. I(olite portare sacculum, neque peram, neque calceamenta ; $t neminem per viam salutaveritis. In quamcunque domum intraveritis, primum dicite : Pax huic domui. Et si ibi fuerit filius pacis, requiescet super illum pax vestra; sin autem, ad vos revertetur, In eadem autem domo manete, edentes et bibentes quce apud illos sunt, Dignus esienimoperariusmercedesua. Nolite transire de domo in domum. Et in quamcunque civitatem intra- veritis, et susceperint vos, manducate quce apponuntur vobis, et curate infirmos qui in illa sunt, et dicite illis : Appropinquabit in vos regnum Dei. In quamcun- que autem civitatem intraveritis, et non receperint vos, exeuntes in plateas ejus, didte : Etiam pulverem qui adhcBsit nobis de civitate vestra, extergimus in vos. Ta- men hoc scitote, quia appropinqmbit regnum Dei. Dico vobis, quia Sodomis in illa die remissius erit quam illi cioitati (Luc. x). Etin Matthaeo evangelista est : Ecce ego mitto vos sicut oves in medio luporum. Estote ergo prtidentes sicut serpentes, et simplic^ sicut columbce. Cavete autem ab hominibus. Tradent enim vos in con- cUiis, et in synagogis suis flagellabunt vos ; et ad reges ei prcBsides ducemini propter me, in testimonium illis et gentibus. Cum autem tradent vos, nolite cogitare quomodo aut quid loquamini. Dabitur enim vobis in

vicem gerunt, quia ad exemplum et formam septua- ginta olim flebant) esse despiciunt, quid erunt ? Pro- fecto quod rationc caret, aut nibil aut pamm pror- sus est. Si quis de his amplius, ct quod ficri non de- beant, voluerit scire, legat pnedictorum apostolico- mm (Damasi scilicet et Lconis) decreta, et ibi repe- riet. Dequibusaliqua cthicinserere,dignumduximus. in.Si Domini desideramus esse discipuli (a), ipsius imitemur vestigia, ut de nobis dicatur : Ego sum pastor bonus, et agnosco ovcs meas, et voco eas nomi- natim, et cognoscunt mc mex, et reliqua [Joan. x). Et ilerum, mouente dominicae vocis imperio, quo bealissimus aposlolus Pelrus trina repetione mysti- , coe sanctionis imbuitur (Joan. ult.), ut Chrisli oves, ' qui Christum araat, diligenter et cum magna cura pascat, quoniam ipsius sanctffi sedis (cui per abun- dantiam divince gratiae praesumus) ipsius amore et reverentia coarctamur, ut tantaj superstitionis, quse nuUius (ut saipe dictum est) fulcitur auctoritale, pe- riculiun (quanium possumus) declinemus, ne beati magistri nostri Petri summi apostoli dilectio, qua se amatorem Dei esse testatus est, vana inveniatur in nobis : quoniam omnis negligenter pascens toties commendatum sibi dominicum gregem, convinciiur summum non amare pastorem, nec cjus vellc se discipulum ficri, cujus exempla negligitimitari. Nara gratia prorsus major acquiritur, si de coniraissis ovi- bus lucrum offerat domino sollicitudo pastoris. Nam

illahoraquid loquamini.Nonenimvosestisquiloqui-r\ei beatum Jacob, qui pro uxoribus diu servierat,

mini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis. Tradet autem fratcr fratrem in mortem, et pater filium, et insurgcnt filii in parentes, et morte eos affi,- eient. Et eritis odio omnibus propter nomen meum. Qui autem perseveraverit usque in 'finem, hic salvus erit (Matth. x). Linum namque et Clctum nihil legi- tur unquam ex pontificali rainisterio egisse potesta- tive : sed quantura eis abeato Petro prsecipiebatur, tantum solummodo agebant. Nam et in canone legi- iur Nicseno (Nicaeni concilii can. 4) : Episcopum namque convenit maxime quidem ab omnibus qui funt in provincia episcopis ordinari. Si autem hoc

dixisse merainiraus (Genes. xxxi) : Viginti annis fui tecum : oves tuae ct caprae steriles non fuerunt : arietes gregis tui non comedi, nec captum a bestia ostendi tibi : ego damnum omne reddebam, et quiquid furto perie- rat, a me exigcbas. Die noctuque xstu urebar et gelu, fugiebat somnus ab ocuHs meis. Si igilur sic laborat et vigilat, qui pascit oves Laban, quahto labore, quantisque vigiliis debet intendere, qui pascit oves Dei ? Sed in his omnibus ipsc nos inslruat, qui pro suis dcdit ovibus aniraara, et adjuvet uos, ut de his qui nobis comraissi sunt, fmctura multiplicem [muU tiplicet], ac mensuram superefQuentem ad seterna

(a) Damasi papie epistola 5, imo impostoris Mercatoris ineptus cento. Labb,

17 S. MARTINUS DUMIENSIS. NOTITIA. i^

gaudia rcportare concedat : tantasque vos beati 4 non eis favere, decertaycritis ; et ita in postmodum Petri apostolorum principis amor accendat, ut in

ovili ipsius, cui omnes creaturae sunt traditae, onmes laliter eri^antes, et illicita atque proliibita praesumen- tes, sanctis vestris studiis summo redintegrare cum desiderio festinelis, qualiter animoe pretioso Christi sanguine redemptffi, eorum non depereant dece- ptione. Restat etiam, quod per ostium hi nequaquam subintrarunt, quia non habebant ostium per quod ingrederentur : quia (ut dictum est) si ncc epi- scopi sunt, et plusquam presbjteri esse ambiunt, per quod ostium intrabunt ! cum hi tantum duo or- dines in ecclesia legantur, nec amplius ad pastoralo officium aliquod patet ostium, per quod pastor intret. Audite, fratres, non me, sed ipsam Veritatem dicen- tem [Joan, x) : 0"* wow intrat per ostium in ovile B ovium, sed ascendit aliunde, ilk fur est et latro, et reliqua. Cura etiam egregius.pnedicator dicat : Fun- damentum aliud nemo potest ponere pi^aeter in quod positum est : [I Cor, m) : prsedicta duo fundamenta inEcclesia tantummodopositainveniantur, quidquid amplius in his positum invenitur, stare nullatenus poterit. Et ideo cum omnibus suis fundamentis, actio- nibus atque radicibus ul evcllatur, necesse est, ita ut anjpliusnec pullulare, necgcrminare valeat. Non ergp generet, et non faciat vobis, fratres, toties repetita locutio fastidium : quia summa necessitas est saipius prohiberi quod toties illicite usurpatur : et quoniam verilas s^pius exagitata, magis splendescit inlucem;

dc tali re querela cessabit : quia contumelise studio flt [appetitur] , quicpiid interdictum toties usurpa- tur. Omniahcec decretalia, et cunctorum decessorum noslrum constituta, qu» de ecclesiasticis ordinibus et canonum promulgata sunt disciplinis, ita vobis et omnibus episcopis, ac cunctis generaliter sacerdoti- bus custodiii debere mandamus, ut si quis in illa commiserit, veniam sibi deinceps noverit denegari : quoniam occurreret veritas, si falsitas displiceret. Et merito nos, qui summa eccIesiiB tenere dcbemus gubeniacula, causa respicit; si silentio faveamus crrori (a). Data xiv Kalendas Augusti, Justino [Ju- sliniano] sexto et Narsete viris clarissimis consu- libus (6).

EPiSTOLA JOANNIS PAPiE III,

AD EDALDUM VlKNNiE ANTISTITEM.

OBSERVATIO LABB^.

Joaunes a Bosco monachus ord. Coelestiuoram, editor Bibliothecce Floriaceusis cop.nobii 0. B., vulgavil per- brevem Joannis 111 papsB epistolam ad Edaldnm ViennflB anlistitem, quoB sic habet :

Joannes episcopus Edaldo Viennensi, archie- piscopo.

De officiis missarum, de quibus in litteris vestris requisislis, sciat Charitas vestra quia varie apud di- vcrsas Ecclesias fiant ; aliter enim Alexandrina Ec- clesia , aliter Hicrosolymilana , aliler Ephcsina , aliler Romana facit : ciyus morem et instituta debet servare Ecclesia tua, quse f undamentum sancti

et quod loties repeteirdo admonetur, minus usuiim- p habitus ab illa sumpsit. Venerabilis pallii usum per

tur. Super his enim multa jam ab antccossoribus nostrisdicta sunt; a quibus ipsi, sicut nunc a nobis, ita olim ab ipsis damnati et prohibiti sunt. Ideo sa?pius repptentes, omnes monemus, ut vitentur hujusmodi, el a talibus se abstineant, qui noluerint una cum eis a sacerdotali ministerio,ut rebelles, fieri alieni.Quod demum probare potcrimus, si tales exstirpare, et

!''/;nactenusex laciniis Isidori sub persona Damasi delitescentis. Labb.

sanctum presbyterum vestrum Felicem tibi destina- vimus nolentes teprivariantiquo beati Petri munere : simul mitlentes de capillis sancti Pauli, ut esset Ecclesioe vestrae illus intercessione solatium, per cujus discipulum suscepit primum religionis hono- rem. Et alia manu : Benedictio apostolorum vos ab imbre malignorum defendat.

(b) Falsa consulum nota. Ladb.

ANiNO DOMINI DLXXII.

S. MARTINUS DUMIENSIS

EPISCOPUS BRACARENSIS.

(Galland. nibliolh. tom. XII.)

NOTITIA DE SANCTO MARTINO

EPISCOPO BRACARENSI.

I. fnler eos viros eniditos qui sancli Martini Bra- j) carensis epLscopi gesta litteris tradidere, cl. Mabil- lunius emmere nobis videtur ; ex quo proinde caiteris sumoiatim pro instituti nustri rationc nonnulla hic descfibenda censuimus. Et primum quidem iu- quit(a) : « MartinumaIiiPannoniumaPatria,a1iiGalIi-

;a) Slabill. Act SS. Ord. Den. ssc. L 241.

ciensem a provincia Hispanica inqua degil, Dumien- sem et Bracarensem alii a sedibus quibus episcopus prsefuit, cognominarunt. » Ex his pon*o viri docti verbis nobis succurrit, quod in Baronio nostro Ta- may us notavit (6) ; ipsum nempe res Hispanicas obi- ter tractantem, de unico Martino tres contlass^^

(b) Tamay . Marlyr. B\&p. lom. \\, ^^^^. ^^*

i«

S. MARTINI DUMIENSIS

20

Galliciensem scilieet, BracarensemetDumiensem (a). i struxisse. )> Hi^usmodi autem monasterium ex con-

Verum si censor iste Hispanus ea novisset qxm ma- gnus Annalium ecclesiasticorum pai*ens de suis illis notationibus in Tabulas ecclesiasticas praemonitum lectorem Yoluit, fortasse paulo mitius cum viro maximo egisset. Sic igitur ille (b) : k Quod autcni in nostris notis ad Romanum Marijrologium negatum est, Lucium esse passum sub Volusiano, ei Annali- bus errorem corrige : sicque sempcr, cum videris dis- crepare ab iisdem notis Annalcs, eas cx liis emenda. Nunquam hactenus concessum doleo, ut easdom singulas recognoscerem. » Hac igitur gcucrali rcgula adhibita, quam ipsemet Notationum auctor pi a^scri- psit, se ipsum jam dudum cmcndasse, neque Tamayo naiSevKc^ opus habuisse intclligimus. Agnovit enim

cilii Lucencis i decreto in sedem episcopalem erecium comperimus (i) eique familia regia, sive ut in aliis exemplaribus, familia servorum sex attributa. Quie tamen posterior lectio sic reforraanda videiur cum Harduino, ut legatur Familia Suevorum pro servorum vulgata. Testatur siquidem Isidorus (j), Martinum cum in Gallaiciam pervenisset, « conversis ab Ariana impietate ad fidcm catholicam Sucvorum populis » cum Theodemiro coiiim rege, « regulani fidei et sanclce religionis constituisso, ccclcsias confirmasse, monastcria condidissc, etc. » Quapropter Dumiensis coeuobii ab eo construcli primus abbas et cpiscopus efFcctus, sibi assignataj Familice regice sive Familiie Suevorum regimen sumpsisse dicendus videtur. Ve-

fuisse unum eumdemque Martinum Dumiensem et B rum alio sensu synodi Lucensis verba, Familia servo-

firacaronsem, ut ex Annalibus compertum habemus (c); qui nimirum primum fuerit monastcrii Dumien- sis episcopus, deinde tanquam metropolitanus con- cilio Bracarensi n praesederit. Quod si alicubi etiam Galliciensem episcopum post Gregorium Tiu*onensem {d) appellat, existimandus proptcrea eum sic nomi- nasse, quod Bracara qua in urbe scdcbat, GallxcioB metropolis ordine cciisebatur.

II. Verum his missis, ut ad ea propius accedamus qu(B sunt reliqua de prajsule nostro enarranda, e Pannonia digressus ille, in Orientem tum religionis lum litterarum discendarum gralia profectus est; unde postea redux in GalliEciam pervenit, ut cx Grc-

rum sex, inlerpretatur Garsias Loaysa (A), sic in- quiens : « Atlribuitur ei tantum Familia regiaj hoc est, regimen sanctorum monacliorum ; nani ipsi suut ex regia familia; et alibi dicitur Familia scrvorum, qui Christo rcgi suramo dicati, studium onme in cultu religionis et pictatis collocant. » Cur porro non edisseruit interpres uuraerum illuni sex m synodi contcxtu additura vcrbis iis, Familia strvo- rum ? Existiraarira equidera pro sex (VI) rcscriben- dura vndecim'[XI) ut intelligatur Christi : qua quidem restitutione adraissa, proba videri queat Garsice sen- tentia, ut svoiodi locus accipiatur de Familia servorum Christi.

gorio Turonensi (e) et Isidorio Hispalensi (/) erudi- p III. Utcunque autem res se habeat, Martiuus epi

mur; quomm prior diseriius l^aec habct : « Mailiuus Galliciensis episcopus Pannoniai ortus fuil, et exinde ad visitanda loca sancta in Orientcm properans, in tantum sc litteris imbuit, ut nulli secundum suis lcra- poribus habcrelur. Exinde Galliciam venit, ubi cum beati Martini reliquiai poi*tarentur, episcopus ordi- natur.))Posieriorvero : « Martinus, inquit, Duniiensis monasterii sanctissimus pontifex, ex Orientis partibus navigans, in Gallseciam venit. )> Porro ut sancti an- tistilis Hjspalensis verba, quibus tum hic, tura in Chronico Suevorum sub fmcm (g), Martinura Du- miensis monasterii ponlificem et episcopum vocat, rite percipiantur, animadvertendum pra?sulem no- strum de quo loquimur, aediricasse in Dumio, nobOi

scopali characterc iusignitus, autequara sedera Dra- carenseni obtinuisset, concilio Bracarensi i subscrip- serat (/), quod male in editis ordine u inscribilur ; adeoque, ut recte arguit Mabillonius (m) « si acla sy- nodi Lucensis i conferantur cura synodo Dracarcnsi i anno 3 regis Theodemiri sive Christi o63 habila, cui Martinus jam episcopus Duraiensis subscripsit ; fa- cile intelligemus couciliura Bracaronse i i)Ostcrius esse Lucensi ilidera i, in quo Martino abbati Dumiensi episcopalis dignitas et ditio concessa est. » Deinceps vero metropolitoj Bracarensi Lucrctio deccdenti suf- fectus perhibetur antistes noster Dumicnsis : qno au- lcm anno, haud satis liquet. Ilanc certe novara di- gnitatem dudum consecutus fuisse existiraandus

Tarraconensis Hispanioi oppido, vix uno milliari a J) anno 572, quo pra^fuit concilio Bracareusi ii quod pcr-

Bracara distante, illustre coenobium instituti Bene- dictini, ut concilium Tolelanum x, anno 6^56 celebra- lura, perhibet hisce verbis (h) : « Delatum est ad nos in conventu sancti concilii.... testamentura gloriosce memoriae sancti Martini eccIesioB Bracarensis epi- scopi, qui et Dumiense monasterium visus est con-

(a) Baron. Notat. in Mariyr. Rom. ad diem xi Kal. Jul. (6) Id., ad ann. 257, § 3.

(c) Id., ad ann. 560, 5 i2 et 572, § iO.

(d) Grej. Tur. Hist. Franc. lib.

(e) Id., ibid.

v cap. 38.

(f) Isid. Hisp. lib. de Vir. illustr. cap. 35 edit. Breul.: al., 22.

(g) Id Chron. Suev. pag. 404 edit. Paris. 1601.

peram in editione Labbeana dicitur ni {n). Denique post plurima virtutum iusiguia quibus Dei Ecclesiain illustravit in coelos migravit. Ejus obitura Gregorius Turoncnsis anno 5 Childeberti II consignat (o); adoo- que supremum diem clauserit beatissimus pra^sul anno 580, in quein juxta corarauniorera sententiam

(h) Concil. tora. VII, pag. 482, c, cditionis priinaj Ven. Labb. (t) Concil. tom.,VII, pag. 557, a. (j) Isid., loc. cit. (k) Concil. tom. VI, pag 570, e. (/) Ibid., pag. 523, c. (m)Mabill., pag. 246, §11. (n) Greg. Tur. lib. v capp. 34 et 38. (o) Concil. t. VI, p. 575 et 581, d.

21

OPUSCLLLM PHIMLM. FORMUU HONESTiE VITJ;.

U

inciditannus5Childebertijunioris.SicMabillonius(a). ^operaGilberti Cognati anno i562, Basilett, tnm i^

X}ua de re videsis Pagium (6) et Dollandianos (c). Ejus dies festus celebratur die 20 Martii. Exstat apud Fortunatum (d) luculentum carmen cui prsemittitur epistola eidem Martino inscripta, ubi prasclare ejus gesta miris laudibus exornantur. De eo itf^m refert alia nonnnlla, prceter superius allata, Gregorius Tu- ronensis (e).

IV. Plura exstant ipsius ingenii monumenta : « In his, inquit Mariana (f), quoniam crebris sententiis et stjli acumine ad Senecse simiiitudinem proxime ao- cedit, duo libri De moribus, et De differentia quatuor mrtutum cardinalium, ejus philosophi nomine inter reliqua ejus opera circumfemntur. » Septem itaque beati hujus praesulis typis excudenda tradidimus opu-

heroicis et ecclesiasticis Qusestionibus Boethii Epo* nisDuaci, anno 1581.

Opusculum istud cxcipit alterum De moribus, cura Leodegarii a Quercu anno 1556, Parisiis, in lucem' emissum. Utrumque pon*o excusum exstat in biblio* theca PP. Lugdunensi (l), ut alias editiones omitta- mus. Quae vero sequuntur reliqua quinque, Pro r«- pellenda jactantia, De superbia, Exhortatio /lumi/tto- tis, De ira et De Pascha, ex codicibus manu exaratis descripsit ediditque Joannes Tamayus Salazar in suo Martyrologio Hispano (m), unde illa desumpsimus. subjectis nonnullis conjecturis, quibiis melior lectio fortasse alicubi reddatur. Denique septem hisce opu- sculis subdidimus ejusdem sancti Martini carmina

scula, quse in antea editis dinilsa habebantur. Eo- B tria, quse Sirmondo acccpta referimus (n), quorum

prius Gregorio Turonensi memoratur his verbis (o) : (( Versiculos, inquit, qui super ostium sunt a parie meridiana in basillca sancti Martini, ipse (Martinut Galliciensis episcopus) composuit. » Qui quidem Gre- gorii locus cl. editpri haud succurrit. Porro non est cur hic disseramus neque de Sententiis patrum JEgy" ptiorum ab auctore nostro ex Grseco Latine redditis, quas in Vitis Patrum edidit Rosweydus; neque de CoUectione canonum orientalium ex Grcecis synodii, quorum item Latinam versionem idem elucubravii , de qua vero Collectione plura videas apud Fahri* cium {p).

rum primum inscribitur Formula honestx vitne, prout illud ex auctoris sententia laudant Trithemius ig) et Sigebertus (h), Idem tamen se legisse testatur sanctus Isidorus sub titulo De differentiis quatuor virtutum (i); cui proxime accedit anonymus Mcllicensis (/). flujusmodi libellum dicavit auctor Ifironi regi GaUi- cix : quam nuncupatoriam epistolam vclut adhuc ine- dilam Dacherius in suo Spicilegio evulgavit (k) ; cum jam pridem eam edidisset Pictavis anno 1544 Elias Vinetus, et quidem alicubi emandationem, ut ex col- htione ab editore Dacheriano instituta constat. Pro- ^ diit Tero libellus idem absque praefatione tum inter

[a) Mabill. loc. cit, pag. 247, num. 15.

[b) Pagi. adann.o83, §8. C

[c) Boiland. Act. sanct. tom. III. Mart., pag. 86, § 1, nom2.

[d) Fortun. lib. v, carm. 1, Bibl. PP. Ludg. tom. X, pag. 552 sea.

[e) Greg. Turon. lib. i de Mirac. sancti Martin. cap. 11.

[f) Marian. de Reb. Hispan. lib. v. cap. 9, tom. I, p. 177, edit. Hag. Com. 1733.

[g) Trithcm. de Scciptor. eccl. cap. 221.

ih) Sigebert. de Scriptor. eccl. cap. 19. (i) Isid. Hisp. de Vir. illustr. cap. 35 ; al., 32. m Anon. Mellic. de Script. eccl. cap. 68. (k) Dacher. Spicil. tom. III, p. 312 nov. edit. ll) Bibl. PP. Lugd. tom. X, pagg. 382 seqq. (m) Tamay. MartjTol. Hisp. tom. II, pagg. 317- 328.

'n\ Sirmond. opp. tom. II, p. 907 seq. edit. Paris. \o) Greg. Turon. Hist. Franc. lib. v cap. 38. i) Fabric. Bibl. Gr. tom. XI, p. 65 seq.

SANCTI MARTINI DUMIENSIS

EPISCOPI BRACARENSIS

OPIJSCULA SBPTEM

OPVSCULVM PRIMVM.

FORMULA HONEST2: VITiB.

AD MIRONEM REGEM GALLICIiE •.

Gloriosissimo ac tranquillissimo, et insigni catbo- j) milis episcopus. Non ignoro, clementissime rex, fla- licse fidei prsedito pietate, Mironi regi Marlinus hu- grantissimam animi tui sitim sapientise insatiabiliter

* Hanc praefktionem desumpsimus ex Dacherii Spicilegio, tom. III, pag. 312. Eam laudat Trithemius lib. de Scnptor. eccl. cap. 221.

M

S. MARTIM DUMIENSIS

24

poculis inhiare, eaqne te ardenter quibus moralis* ^ videtur, non continuo falsum est. Crebro siquidem

scientisB rivuli manant, flucnta requircre. Et ob hoc humilitatcm meam tiiis sccpius littcris admones, ut Dignationi tuic crebro aliquid pcr epistolam scribcns aut consolatiouis aut cxhortationis alicujus, et qua- liacunquc sint dicta olfei^am ^. Sed qiuunvis hoc a me exigat laudabile tuoB pietatis studium, scito tamen tenuitatis meoe insolentcm contiuuo a cautis impingi propterviam, si regalis rcverentiai gravitatcra aut assiduis aut vilibus, ut Ubct, dictis adjungam. Et ideo ne aut ego hcentia pia) invitationis abutcrcr lo- quendo, aut vestro magis desidcrio obsislcrcm reti- eendo, libellum hunc nulla sophismatum ostentatione poUtum, sed planitie pursc simpUcitaUs exccrplum, capacibus fldentcr auribus obtuU rccitandum. Qucm

faciem mendacii veritas retinet. Crebro mendacium specie veritaUs occuUtur. Nam sicutaUquaudo tristem frontcm amicus, et blandam adulator ostendit ; sic verisimiUtudine coloratur veritas et ut faUat vel su- brei>at, coloralur. Si pnuiCiis esse cupis, in futu- lum, prospectum intcmde ; et qu» possunt contin- gere, animo tuo cuncta propone. Nihil tibi subitum sit, scd per otium ante conspicics. Nam qui prudens est, non dicit : Non putavi quidom hoc fieri ; quia non dubitat, sed oxspectat; nec suspicatur, sed cavct. Cujuscunque facti causam reqiure : cum initia invencns, exitus cogilabis. Scito te in quibusdam debere pei*severare, quia coepisti : quaidam vero nec incipore in quibus pcrsevcrare sit noxium. Prudens

nonvestraspeciaUter insUtuo potestaU cui naturaUs B faUere non vuU, falU non potest. Boni est viri, etiam

flapienti(B sagacitas prssto est, scd generaUter his conscripsi, quos ministerUs tuis astautes hoec con- ▼enitlegere, inteUigere et tenere. Titulus autem U- beUi est : Formula vitte honestcB ; qucm idcirco taU ▼olui vocabulo supcrscribi, quia non iUa ardua et perfecta, quoe a paucis et peregregiis DeicoUs pa- trantur, instiluit; sed ea magis commonet, quae et sine divinarum Scripturarum praeceptis, naturaU tantum humanae intcnigentiae lege etiam a laicis recte honesteque vivanUbus valcant adimpleri.

Quatuor virlutum species muUoruni sapientium sententiis dciinita; sunt, quibus aninius humanus componi ad honestatcm vitoe possil. Ilarum prima

in morte neminem fullere. Opiniones tu» judicia siut. Cogitatioucs vagas ot inutilcs, et velut somnio siniiles non recii»ies ; quibus si animus tuus se ob- lectaverit, cinn omnia disposueris, trislis reuiaue- bis : sed cogitatio tua stabilis, et certa sit ; sive de- liberet, sive qua^rat, sive conlemplotur, non recc- dat a vcro. Sermo quoque tuus non sit inanis, scd aut suadeat, aut nioneat, aut consoletur, aut prroci- piat. Lauda parcc, vitupera parcius. Nam simiUter repreheusibilis est nimia laudatio, ut immoderata vituperatio. lUa siquidem adulatione, ista maUgni- tate suspecta est. Testinioniura veritali, non amici- tia; reddes. Cum considcratione promittc plenius

est prudentia; secunda magnanimitas; tcrtia, conti- p qwai promiseris prjcsta. Si pnidens est aninius tuus, nentia; quarta, justitia. Singula; tibi in ofllcusquaj tribus temporibus dispeusctur. Pra^sentia ordina,

subsunt, annexse sunt, ac bene mt»ratum virum cfli- ciunt.

CAPLT PRIMUM.

De prudentia.

Quisquis pnidentiam sequi desideras, tunc per rationem rccte vives, si omnia prius existiracs et perpenses, et diguitatem rebus non cx opiniunc nuil- tonim, sed ex earum natura consliluas. Nam scire debes qnia sunt qua; vidcantur esse bona et non sunt, et sunt qua; videantur non bona esse et sunt. Quoecunque autem ex rcbus transitoriis possides, non mircris, nec magnum existimes quod caducum est; nec apud tc qua; habcs tanquam aliena servabis, sed pro te tanquam tua dispenses et utari?. Si pni j) proximis rcmota, cx parlibus tota. N(m te moveat

futura pra^vide, praiterita rocordare. Nam qui nil de pra»lerito cogitat, pordit vitam, qui nil de futuro pra^meditatur, in omnia incautus incidit. Proponas in animo tuo futura mala et bona ut illa sustinere possis ot ista moderari. Non senipor in actu sis, sed interduni animo tuo rcquiom dato : ot rcquies ipsa plona sit sapicntia^ studiis, et cugiialionihus bunis : nam prudens nunquam otio niarcet. Ilabet autem aliqnando roniissum animum nunquara suhitnni. Accelorat tarda, porploxa expedit, dura mulUt, exfc- quat ardua. Scit onim quid qua via aggredi dobcat : et distincte cuncta videt. Consilium peritonim, ox apcrtis obscura wstimat ox parvuUs magna , ex

dentiam amplecteris, ubique idem oris;^ prout re- rum ac tcmporum variclas exigit, ita to accommodcs tempori ; ncc te in aliquibus mutes, sed potius aptes : sicut manus qus eadem est, el cum ui pal- mam extenditur, et cum in pugnum astringitur. Pru- dentis proprium est examinarc consilia, et non cito facili creduUtate ad falsa prolabi. De dubiis non de- tlnias, sed suspensam teneas sententiam. NihU inex- pertum affirmes quia non onme verisimile statim verum est; sicut et sflcpius quod primum incredibilo

dicentis auctoritas, noc quis, sed quid dicat, inlen- dito. Nec quam multis, sed qualibus placcat, cogita. Id quaere quod invonirc possis. Id disce, quod poles scire. Id opta, quod optari coram bonis potest. Nec altiori te rei imponas, in qua tibi stantitreracndura, ascendenti cadendum sit. Consilia tibi salutifera ad- voca.Cum tibi alluditvitoe prosperitas, tunc te velut in lubrico retinebis ac sistes, nec tibi dabis irai)etu<^ liberos, sed circimispicies quo eundum sit, vel quousque.

• Sic ex editione Vineli Pictavis vulgata anno 4544 Baluzius ; antea mendose legebatur mortalis. — Editor Bacherianus, qui ex eadem editione, mox iuis

addidit ante iUa scepius litttris, ^ Sic idem rescnbit, ubi antea erat afferam dictu.

J5 OPUSCULUM PRIMUM. FORMULA HONEST2E mJE, ti

CAPUT n. A riliter efFusus, si muliebriter fractus. Odibilem

De tnGgnanimitate. quoque hominem facit risus, aut snperbus, aut cla-

rus [Awelatus?] aut maligmis et furtivus, aut alienis malis evocatus. Si crgo ipsos jocos exigis, hoc quo- que dignitale sapicnti« gere, ut te nec gravent tan- quam asperum, nec contemnant tanquam vilem. Non erit tibi scurrilitas, sed grata urbauitas. Sales tui sint sine dente, joci sine vilitate, risus sine ca- chinno, vox sine clamore, incessus sine tumultu : quies tibi, non desidia erit; et cum ab aliis luditur, tu sancti aliquid honestique tractabis. Si continens es, adulationes evita : sitque tibi tam triste laudari a lurpibus, quam si lauderis ob turpia. Lff.tior esto, quoties displices malis, et malorum de te existima-

^. . ...... tiones malas, veram tui laudationem ascribe. Diffl-

dere. Non geres, conflictum nisi mdixeris; nam o n- x- i- x 1 i- j 1

.,,..,.,, , . „ . '. B cilhmum contmentioe opus est, assentationes adula-

fraudes et doli imbecillum decent. Eris magnanimus,

Magnanimitas vero, qua; et fortitudo dicitur, si insit animo tuo, cum magna fiducia vivcs liber, in- trepidus, alacer. Magni animi hominis bonum est non vacillare, constare sibi, et iinem vitae intrepidus exspectare. Nil aUud magnum in rebus humanis, nisi animus magna despiciens. Si magnanimus fueris, nunqnam judicabis tibi contumeliam fien. De inimico dices : Non nocuit mihi, scd animum nocendi habuit; et cum illum in potestate tua videris, vuadictam pu- tabis, vindicare potuisse. Scito enim honestum et magnum genus vindictae esse ignoscere. Neminem sosurro appctas, neminem suffodias, palam aggre-

si pericula nec appetis, ut temerarius, ncc formides, ut timidus ; nam nil timidum facit animum, nisi reprehensibiHs vitae conscientia. Mensura ergo ma- gnanimitatis est, ncc timidum esse hominem, nec audacem.

CAPUT III.

De continentia,

Continentiam vero si diligis, circumcide superflua et in aix;tum desideria tua constringe. Considera tecum, quantum natura poscat, et non quantum cupiditas expetat. Si continens fueris, eo usque pervenifcs, ut te ipso contentus sis. Nam qui sibi ipsi satis est, cum divitiis natus est. Impone concu-

.0

tione repellere, quarum scrmones animum voluptate resolvimt. Nullius per assentationem amicitiam merearis, nec ad tuam promerendam per hanc adi- tum pandas. Non eris audax, nec arrogans : sub- mittes te, non projicies; gravitate servata, admone- beris libenter, et reprehenderis patienter. Si merito objurgabit aliquis, scito quia profuit; si immerito, scito quia prodesse voluit. Non acerba, sed blanda timebis verba. Esto vitiorum fugax ipse; aliorum vero neque curiosus scrutator, neque acerbus repre- hensor, sed siue exprobratione correptor, ita ut admonitionem hilaritate priEvenias, et errori facile veniam dato. Nec extollas quemquam, neque deji- cias. Dicentium esto tacitus auditor, audientium

pisccntiae tuoe frenum et modiim, omniaque blandi- ^ promptus receptor. Requirenti facile responde, con-

menta quas occultam voluptatem trahuat, rejice. EJe citra cruditatem, bibe citra ebrietatem. Observa ne in convivio aut in'qualibet vita; communitate, quos non imitaberis, damuare videaris. Nec pr(B- scntibus deliciis inhffirebis, nec dcsiderabis absen- les. Victus tibi ex facili sit, uec ad voluptatem, sed ad cibum accede. Palatum tuum fames excitet, non sapoies. Dcsideria tua parvo redime, quia hoc tan- tum curare debes, ut desinant : atque quasi ad exemplai' compositus divinum, a corpore ad spiri- tum, quantum potes, te festina reducere. Si conti- nealiie studes, habila uon amoene, sed salubriter : ucc duminum esse veUs notum a domo, sed domum

temnenti facile cede : ne in jurgia exsecrationesque discedas. Si continens es, animi tui motus corpo- risque observa, ne indecori sint. Nec illos ideo con- temnas quia latent; nam nil differt, si nemo videat, cum tu ipse illos videas. Mobilis esto, non levis; constans, non pertinax. Alicujus rei scientiam habere te nec ignotum sit, nec molestum. Omnes tibi pares facies : sed inferiores superbiendo non contemnes. Superiores recte vivendo, non metuas. In reddenda ofliciositate, neque negligens, neque exactor appa- reas. Cunctls esto benignus, nemini blandus, paucis familiaris, omnibus cequus. Severior esto in judicio quam sermoue, vita quam vultu : cultor clementise,

a doixiino. Non tibi ascribas quod non eris, nec quod r^ detestator saivitia;, bouse famaj, neque tuae semina-

es; nec majus quam es videri velis. Hoc majus ob-

serva, ne paupertas tibi immunda sit, nec parcimo-

iiia sordida, nec simplicitas ncglecta, uec lenitas

Lmguida; et si libi res exigu» sunt, non tamen

sLnl angusUB-. Nec tua dcfleas, nec aliena mireris. Si

continentiam diligis, turpia fugito ante quam acco-

dant; nec quemquam alium vereberis plus quam te.

Omnia tolerabilia praeter turpitudiuem crede. A ver-

his quoque turpibus abstineto, quia eorum licentiam

ioiprudentiam nutrit. Sermones utiles magis quam

facetos et amabiies ama, rectos potius quam obsc-

cundantes. Bliscebis interdum seriis jocos, sed tem-

peratos, et sine detnmento dignitatis ac verccundiae.

f^am reprehensibilis risus est, si immodicus, si pue-

tor, ueque aUenaj invidus. Rumoribus, criminibus, suspicionibus minime credulus vel malignus, sed potius his qui per specicm simplicitatis ad nocendum aUquibus subrepuut, oppositissimus. Ad iram tardus, ad misericordiam pronus, in adversis flrmus, in prosperis cautus et humilis : occultator virtutum, sicut aUi vitiorum. Vanse glorijE contemptor, et bo- norum quibus praidilus es, iion acerbus exactor. NuIUus imprudentiam despicias. Rari sermonis ipse, sed loquentium patiens. Severus, non ssevus; sed hilarem non aspernens. Sapicntiffi cupidus et dociUs : quaj nosli, sine arrogantia postulantiimpartics; qu«B nescis, sine occultatione ignoranliye tibi postula ini- partiri. Non conturbabit sapicns mores vubUco*^^ xjLac

27 S. MARTLM DUMIENSIS OPUSC. I. FORMULA HONESTJ^: VIT^E. 58

populum in se vit« novilate convertct. Justitiae post ^ ergo maculas prudentia immensurata perducet. Qui^

cunquc in illa mediocri lance persistit, nec obtusum

hsec yirtus est,

CAPUT IV. De justitia.

Quid cst justitia, nisi naturae tacita conventio, in adyutorium multorum invonta? Justitia non nostra constitulio, sed divina lex est, vinculum societatis humanffi. In hac nou cst quod (Estimcmus quid expc- diat : expedit tibi, quidquid illa dictaverit. Quisquis ergo hanc sectari desidcras, Deum time prius ct ama, ut ameris a Dco. Amabilis eris Dco, si iu hoc illum imitaberis, ut vclis omuibus prodesse, et niilii nocere. Et tunc te justumvirum appellabunt omiics, sequentur, venerabuntur ct diligeiit. Justus enim ut

in se aliquid habeat, ncc versutum.

CAPUT VI. De moderanda fortitudine.

Magnanimitas autem si se extra modum suum oxtollat, faciet virum minacem, inflatum, turbidum, inquietum : et in quascunque extollentias dictorum actorumque , ncglecta honestate , festinum ; qui momentis omnibus supercilia subrigens, et bestiarius etiam quieta excitat, alium fcrit, alium fugat. Sed quamvis audax sit impugnator, tamen multa extra se valentia ferre non poterit. Scd aut miserum appe- tit finem, aut airumnosam sui memoriam derelinquit.

sis, non solum non uocebis sed etiam nocentes pro- fi Mcnsura ergo magnanimitatis est, nec timidum esse

hibi^bis : nam nilnocere, non esl justitia, sed absti- hominem nec audacem.

nentia alieui est. Ab his crgo incipe, ut non auferas,

ut ad majora proveharis, et aliis ablata rcstituas. Ra-

ptores quoque ipsos ne aliis timendi sint, casliga ct

cohibe. Ex nulla vocis arabiguitate coutroversiam

nectes, sed animi qualitalem specularc. Nihil tibi in-

tersit, aa flrmcs, an jures*. De iide et religloue scias

agi, ubicun|ue de verilate tractatur : nam si jureju-

rando Deus invocetur, et non invocanti testis est,

tamen non transies veritatem, ne justiliffi transeas

legem. Quod si aliquando coarcteris uti meudacio,

utere non ad falsi, sed ad veri custodiam ^ ; et

si contigerit iidelitatem mendacio redimi, non men-

tieris, sed potius excusaberis : quia ubi honesta

causa est, justus secreta non prodit, tacenda enim ^

tacet, loquenda loquitur : atque ilU aperta, et secura

tranquillitas, ut dum alii vincantur a malis, vincan-

tur ab illo mala. Ilajc ergo si studere curaveris, laitus

et intrepidus cursus tui finem exspectabis, prospicies

haec tristia hujus mundi hilaris, tumultuosa quietus,

extrema securus.

CAPUT V.

De mensura et modcratione prudeniice.

Ilis ergo institutionibus observatis, quatuor virtu- tum species perfectum te facient vimm, si mensuram rectitudinis earum aequo, vivendi fine servaveris. Nam si prudentia terminos suos excedat, callida et pavida commiseris, investigalor Jatentium, et scru- tator qualiumcunque noxarum ostenderis, notaberis timidus, speciosus \forte, suspiciosus] , attentus sem- per aliquid quaerens, semper aliquid timens, semper aliquid dubitans, et subtilissimas suspiciones suas ad auimi tui apprehensionem impiugas. Monstraberis digito astutia plenus /'ersipellis, e tsimplicitatis ini- micus, contemplator^jie culparum et postrcmo uno nomine vocaberis a cunctis, malus homo. In has

D

• Caute lege : nam multum interest inter simpli- cem assertionem et juramentum. Et hoc sane opus est religionis : illud non. Forsau liyporbolice itii lo- cutus cst, quod vir probus atque perfectus. Est cst, Non non, nisi major adsit necessitas, contentus esse debet, ut Christus monet in Evangelio.

b Caute ista lege : nam certum est, mendacium

CAPUT VII. De modo temperantioe,

Continentia deinde his terminis astringat : cave ne parcus sis, ne speciose et timide manum contra- has. Ne in minimis quoque speculum ponas. Nam talis ct tam circumcisa vilis putibitur iutegrilas. Hac ergo mediocritatis linea continentiam obsen^abis, ut nec voluptati deditus, prodigus et luxuriosus appa- rcas nec avara tenacitate sordidus aut obscurus exsistas.

CAPUT VIII.

Qualiter sit modcranda justitia.

Justitia postremo eo mediocritatis tibi itinere re- gendaest, ut ncc ductujugiter [AL turpiter] levi im- motam semper animi rationem negligentia subsc- quatur. Dum neque de magnis, neque de minimis errantium vitiis corrigendi curam geris, sed neque licentiam peccandi, aut illudentibus tibi blande, aut illudcntibus proterve permittis, neque rursus nimia rigiditate et asperitate, uil venise aut benignitati re- servans, humanae societati durus appareas. Ila ergo justitiac regula tenenda est, ut reverentia discipliuai ejus neque nimia negligentiaj communitate despecta vilescat, neque severiori atrocitate diuturna gratiam humanoi amabilitatis amittat.

Conclusio prcemissorum.

Si quis ergo vitam suam ad utilitatem non tantum pariat, sed multorum inculpabiUter componere dcsi- derat, hanc praBdictarumvirtulum formulam pro qua- litatibus temporum, locorum, personarum atque cau- sarum sequatur : eo mediocritatis insistcns, quo pcr abrupta altrinsecus pryecipitia, aut rucntem corporis devitet insaniam, aut efficientem puniat ignaviam c.

quantumvis officiosuni, nunquam esse licitum. Vide S. Thomam 2. 2. quaest. 110, art. 3, et Sixtum Se- nensem lib. v, Bibl. annot. 107.

c lu ms. Codice his verbis desinit hoc opusculum : Aut deficientem contemnat invidiam, ut observat lau- datus editor Bucherianus.

OPUSCULUM H:

LIBELLUS DE MORIBUS.

I. Omne peccatnm aclio est. Actio autem omnis^lis displicere, est laudari. Male de te loqiiuntur ho-

Tolantaria est tam honesta quam turpis; ergo volun- tarium est omne peccatum. Tolle excusationem.; nemo peccat invilus. Educatio et disciplina mores faciunt ; et id unusquisque sapit, quod didicit. Itaque bona consuetudo excntere debet quod mala instruxit, nihil interest quo animo facias quod fecisse vitiosum est, qnia facta cernuntur, animus vero non videtur. Nulla autem laus est non facere quod facere non pos- sis. Quid homini est inimicissimum? Homo. Liben- ter feras quod necesse est; dolor patientia vincitur. Exspecta quo nunquam poRniteas. Non quam multis placeas, sed qualibus stude. In hoc tantum incumbc, ut bbentius audias quam loquaris. Multos vilam dif- ferentes mors juncta praevenit. Itaque omnis dies

mines, bene autem loqui nesciunt; non quod merea- ris, sed quod solent ipsi. Homines de te mala loquun- tur? Si merito, non quod loquuntur molestum cst, sed quod non mentiuntur. Si immerito? Innocentia mca nunc maxime gaudeo ; apparet enim illos vera objectiiros si possent. Non es in patria tua? Patria tua est, ubicunque bene es; illud enim per quod bcne est, non est in loco, scd in homine. Nihil ma- gnum, nisi magno animo despicias. Quje sunt maxi- mae divilise? Non desiderare divitias. Quis plurimum habet? Is qui minimum cupit- Quid est dare benefi- cium? Deum imitari. Ilonestius est cum judicaveris amare, quam cum amaveris judicare. Dissensio ab alio incipiat, a te autcm reconciliatio. Succurre pau-

velut ultimus judicetur. Tristitiam, si potes, ue B pertati, amicorum, imo occurre. Amicos secundae res

admiseris; sin minus, ne ostendcris. Amico secreto admone, palam autem lauda. Vcrba rebus, non per- sonis a»timauda sunt. Oratorem te puta, si tibi ante omnes quod oportet persuaseris. Ut licentiosa man- cipia animi, imperio coerce linguam, ventrem et libijinem. Quod tacitum esse vclis, nemini dixeris. Si tibi non imperasti, quomodo ab alio silentium speras? Ridiculum est aliquem odio nocentis inno- centiam perdere.

II. Monstro similis est avarilia senilis. Quid enim stultius^est, quod dici solet, quam via deficiente via- ticum augere? Omnes infantes terra nudos excipit. Non pudet te fortius nasci quam viverc? Quid dulcius

parant, adversse certissime probant. Pejora sunt tecta odia quam aperta. Ilaque te minus loquax ini- micus ofTendit quam tacitus. Mira ratio est, quoe non vult praedicari quod gaudet intellegi. Ignosci amat, qui quod odit ostendit. Eleemosyna non tam acci- pientibus quam dantibus prodest. Et spes prsemii solatium sit laboris. Quae est maxima egestas? Ava- ritia. Pecunise imperare oportet, non servire. Nul- lum conscium petcatorum tuorum magis timueris quam temetipsum. Alium potes eflfugere, te autem nunquam. Quis est pauper? Qui sibi videtur. Qui a multis timetur, multos timet. Infelicem erige, sub- mitte felicitatcm. Vera felicitas innocentia est. Ne-

quam habere amicum cum quo audeas ut tecum p quitia ipsa sui poena est Mala conscientia saipe tuta

*1 "A^VV ** B 1* 11 ^^ A. * *t *a1*l T^ /^ * * A '

bmnia loqui? Magnarum virium est negligere loeden- tem. Quid sis interest, non quid habeas. Nondum es felix si te turba non deriserit. Si vis beatus esse, cogita hoc primum, coutemnere et contemni. Prius quani promittas deliberes; et cum promiseris, fa- ci:i?. Id agas, ne quis merito te oderit; et si nullos iuimicos libi facict injuria, multos facit invidia. So- litudinem quaeret, qui vult cum innocentibus viverc, optimus ergo animus et pulcherrimus cultor Dei est. Abstinebis ab alieno matrimonio. Pnestabis parenti- bas jiietatem, cognatis indulgentiam, omnibus mqui- tatem. Devitabis crudelilatem, et ministram cnideli- titis irain. Non alitcr vivas in solitudine, aliter in foro. Nihil petas, quod negaturus fuisti : nihil nega-

est, sccura qui exitum cogitabit. Beneficii accepti nunquam oportet oblivisci ; dati, protinus.

IV. Inhonesta victoria est, suos vincere. Satis est poenarum, potuisse punire. Inimicitias tarde suscipe, amicitias exerce moderate. Simultates depone. Imago animi scrmo est. Qualis vir, talis oratio. Magna res est vocis et silentii temperamentum. Qui (equo animo malis inmiiscetur, malus est. Neminem laudaveris, neminem cito accusaris : semper puta te cum diis testimonium dicere. Vitium est omnia cre- dere, vitium nihil credere. Utendum est divitiis, non abutendum. Nullum putavcris locum sine teste. Ex- cusationem quoerere, vitium. Fortior cst qui cupidi- tatem vincit quam qui hostem subjicit. Est difficilli-

bis quod petiturus fuisli. Pacem cum hominibusha-J) mum, se ipsum vincere. Inique irascitur, qui suis

bebis, cum vitiis bellum. Hoc habet omnis alFectus, ut in quod ipse insanit, in id putet etiam caeteros furere. Maximum ih eo vitium est, qui non meliori- bus vult placere, scd piuribus. Vis omnibus esse no- tus ? prius effice ut neminem noveris. Bonuni est non laudari, et esse laudabilcm. Stultum est timere quod Titare non potes.

III. Male opinentur de te homincs, scd mali. Ma-

irascitur. Amarc sic incipe, tanquam non liceat desinere. Maguarum rcrum etiam si successus non fuerit hohestus est ipse conatus. Nobilitas animi est generositas sensus; nobilitas corporis, generosus animus. Honestior est quem sencctus ad otium rctu- rit, quam quem in otio invenit, et tunc incipit labo- rare. Turpe spectaculum praebet animus>ger. Nun- quam sit trislis focies tibi in commodo alterius.

• • • • •

• • • •

•• • • •

.ai • 5L\RTLM DUMIENSIS 32

• /*• •*• • • ••. •

2»pifttf ailaJ: c&rAiAodd (fe^dtijl|o.«eoundarupa rerum 4 facit. Merito damnari, poena est : damnatio immerita,

••• •#• •.• ••.••^ •• ••m*2**** • t

invidiam? Si feliWtateni jaCtaM^Vi^j cWhituJtis dives daninantis est calamitas.

VI. Si ali([uid cogitavcris, cito apparebit conver- santibus. Videri vis ab omnibus? nunquam bonae honestatis simulatio longa est. Quod de alienis trac- tas, ex tuis judices. Mulli simt obligandi, pauci offcndendi ; nam memoria beneficiorum facilis cst, iujuriaruni tenax. Objurgationi semper aliquid bbnde admisce; facilius enim penetrant verba quae molli vadunt via, quam aspera; nemo enim se mutat, quia mutari se desperet. Quoties scribeus aliquid diclurus es, scito raorum tuorum te hominibus chi- rographum dare. Qui in servos irascitur et crudelis est, satis ostendit potestatem adversus alieuos sibi dcfuisse. Qui nescit tacere, nescit loqui. Facilius cst

ribus couvenire. Mihi creie, non potes dives esse 1> pauperi contemptum effugere quam diviti invidiam.

eris. Quomodo opliuie potentiam tuebor? Impotcn- tia occasionis. Locum tenet innocentiae proximum confessio. Ubi confessio, ibi remissio. Irse severitas in vitio est. Boui judicis est dispensare, non tantum quid danmandum sit, sed quatenus. Proximus justi- tiae modus, severitas.

V. Quietissimani vilam agerent homines in tevris, si ha?c duo verba a natura omnium rerum tollereut, meum et tuum. Qui paupertatem timet, timendus est. Vires tuas amici magis scntiant beneficiis quam iiyuriis. Pecunia non satiat avaritiam, sed irritat. Homo semper iudigens pecunia, scit cuni ejus mo-

et felix. Auribus frequcntius quani lingua utere. Quidquid dicturus cs, ante quam aliis, dixeris tibi. Nihil interest intcr iratum et iusanum, nisi unus dics : alter non scmper irascitur, alter sompcr in- sanit. Facillime bonus fucris, si ea vitaveris qute vituperaveris. Cum alienos timueris, te ipsum ve- rcrc : nam sajpe sine aliis esse potes, sine te nuu- quam. Si benc te instraxeris, pudeat deleriora facere. Quod persuaseris erit diuturnum, quod coe- gcris erit in occasione. Alteri semper ignoscito, tibi ipsi nunquam. Tantuui ad virtutem adjicies, quantum ex voluptate abslraxeris. Stultum est somno dejectari, et quasi mortcni moliri. Bonis nocet, qui

Boaus fruitur bona conscicntia. Malis hominibus tu- tissimum cst cito fugere. NuIIa pusilla domus, quse multos amicos capit. Scire uti pauperlate, maxinia felicitas. Acuit intentio, frangit animum remissio. Nunquam scelus scclere vincendum est. Bonus vir est qui eo porduxit affectu animum, ut non tantum pcccare non vclit, sed etiamnon possit. Regnantibus ppjus multo periculum quam his qui judicantur; hi enim singulos timent, illi universos. Nunquid forlis fortem se gloriabitur, quem corporis ajgritudo eHh it infirmum? iVunquid dives in opibus suis gloriabitur, cujus spom furvel tyrannus abrupit? Nunquid nobi- litas gloriabitur alfecta, nonnunquam indignis et

malis parcit. Multi cum aliis maledicunt, sibi ipsisp miserabilibus serviens? Diabohis aliquando se glo- convitium faciunt. Nihil turpius quam qiii objicit riabatur iuterfectorcm tuce misericordiae , nunc in-

alteri; sibi objiciendum. IJt licentiosa maneipia animi, imperio rege linguam, libidinem, ventrem; cupidititemque comprimc ; si non potcs, paululum remitte. Saipe ea quro sanari ratione non poterant, sanalfc sunt tempore. Qui propter pecuniae amorcm et libidinum moritur, ostendit se nimquam sui causa vixisse. Turpia ne dixeris, paulatim enim pudor per verba discutilur. Sic habila, ut polius laudetur do- minus quam donuis : consuetudinaria res est inno- centia. Non damnatio, sed causa hominem turpem

tergemiscit socios tutc bealitudinis. Fugienda suut omnibus modis et abscuidenda igni ac ferro, lotoque artificio separanda, languor a corpore, imperitia ab animo, luxuria a mente, a civitate seditio, a dunio discordia, a cunctis rebus intemperautia. Dixit qui- dain, aniicorum omuia esse communia, et amicum se ipsum esse alterum. Duorum temporum maxime habendam curam, ct eorum quae acturi sumus, et eorum quse gessimus. Post Deum veritatem colcn- dam, quoe sola homines diis proximos facit.

OPUSCULUM 111.

PRO REPELLENDA JAGTANTIA^

I. Multa sunt vitioinim genera, quibus humanan fragilitas infestatur, et quorum vulneribus pene om- nes homines sociantur. Nam ut dicam pauca de. multis aliis : qui ab iracundia vincitur, caidibus homicidiis, clamori ac seditioni deservit. Alius qui avaritia impellitur, inhumanitatem , mpacitatem , falsa testimonia, violentias, perjuria, furta, menda- cium et fraudationes exercct. Alius qui a libidine

• Hojc et qua sequuntur opuscula quinque primus edidit Joannes Tamayus Saiazar in suo Martirol. Hisp. tora. II. pag. 317-328. Quorum tria priora descripsit e pervetusto Codico ms. bibliothecffi D.

sordidatur, turpiloquiis , ludibriis, scurrilitatibus, adulteriis et fornicationibus succumbit. Alius qui gul« ingluvie superatur, comessationibus, crapula^, ebrietati deservit. Et ut non multa prosequar, quai- cunque memorare per longimi est, cum singulos ho- mines constet : unus inter haic omnia morbus est, qui conditionis suse non singillatim quosdam, sed congregatim cunctos addicit; et cum caitera vitia

GarciflB de Loaysa. ReUijua vero duo unde desum- pserit, expresse non indicat, quoe tamen cx eodem Codice ille hausisse videtur.

33

OPUSCULUM in. PRO REPELLENDA JACTANTU

34

particulatim sibi vindicent qnos Viccrint, hoc unum ^ de se sibi hoc quod Tevum est confitetur, gloriam

non nisi omnibus dominari contcntum est. Id autem est inane laudis studium, quod Greci x£vooo$(a, Lati* ni vanam gloriam seu jactantiam vocant. Quod quale sit raalum et quomodo universos vulneret, dicam.

II. Cum in omnibus hiijus vitae studiis, aliqua plus, aliqua minus humano generi placeant, nihil magis delectabilius ab omni homine quam studium humanee laudis appetitur. Et alia quidcm quamvis ardentissima cupiditatis ambitione sunt acquisita; tamen postquam haberi cc^perint ipso quotidiano sui usu quamvis magna sint, continuo fastidiuntur. At vero inane hoc vance glorice desiderium ianto am- plius quseritur, quanto amplius inventum est": ita ut nihil ex omniopere plus homo cupiat quam laudari;

suam cx aliena opinione suspendit ; et cum dicitur beatus, magnificus, potcns, non quia ita est de se, sed quia ita dicilur credit. Hoc enim est mortiferum illud viliuni de quo Dominus in Evangelio ita loqui- tur ad Judaios : Quomodo, inquit, vos potestis cre^ dere, qui glorkvn ab invicem accipitis, et gloriam qum a solo Deo cst non quceritis [Joan, v, 44) ? Ostendit enim Dominus, quia quisquis ab hominibus gloriam quaerit a Dco non habet quod exspectet. Undc etiam illud de h}*pocritis eleemosynam facieutibus dicit : Ideo hoc faciunt, ut ghrificentur ab hominibus. Amen dino vobis quia recepcrunt mercedem suam (Matth. vj, 2); id est, laudem humanam solummodo in pro^scnti. Paulus quoque Apo*tolus nos monet : No*

nec ahud aliquid gratius sibi cxistimet rcddi, quamB lite, inquit, ficri inayiis giorice cupidi [Gal, v. 26).

si quis illum quasi gloriosum fuerit admiratus. Hoc

ergo reges, hoc judices, hoc urbani, hoc rustici, hoc

viri, hoc feminse, pueri , adolescentes, juvcnes et

senes hoc ambiimt. Omnes laudari volunt, quamvis

false laudentur. Nam pueri adolescentum sibi inge-

nium vindicant, adolescentes juvenum in sc fortitu-

dinem mentiuntur, juvenes scnum sibi prudentiam

ascribunt : senes, quia ulterius ire non possunt,

redeuntes retro, gloriam sibi exigunt de Iransactis ;

fenriinfie quamvis sexu non possunt, animo sc tamen

virilitatis extollunt; rustici urbanos videri se ges-

tiunt; judices hoc sibi qu8?runt deferri, quod rcgi-

bus ; reges hoc se somniant posse, quod Deus. Atque

ita dum singuli se plus volunt videri quam sunt, p morbus : cx utraquc parte pcstiferat, ac inc

gloriam laudis quffi soli Deo verticiter dcbetur hosti- exulcerat. Nam alii sibi, quia boni sunt : alii,

liter depra?dati sunt. Et quod ad summum nofas per-

tinet, hinc illud sacrilegium exoritur blasphemnm,

ut quia totum quod laudis est homo diripit, nihil

aliud Deo nisi sola vituperatio rclinquitur. Excessit

mensuras suas genus humanum, dum neminem in-

venias qui non ita mirari se velit ut Deus. Quis ergo

modos potest esse talibus, a quibus et coelnm est

pignoratum ad cujus altitudinem nisi quis fuorit

humilis, non attingit?

Ilf . His autem a quibus id quod supernum est usur- patur, ut mihi videtur, nihil aliud rcrnanet quam in- femum. Non enim habent quo ascendant; quia semper ascendendo, hoc illis tantum superest, quod

Inanem appellans gloriam quam fenerat mendice mondicus. Inanom dicens et vacuam qua si quid boni agitur, duni sibi homo tribuit, omnium labo- rum fmctus evacuat.

IV. Nec solum merila virtutum excludit, sed etiam reus efficitur a^terni supplicii : quia opus bo- nuni quod obtenlu jubentis Doi debuit exerceri, ac- qnironda» laudis gratia excrceatur. Tolle favores, tolle admirationes humanas, paucos invenies qui aliquid boni aut amoro Dei, aut (si hic non fuerit) timore perficiant. Undc non levior nos culpa commaculat, quia homines Deo, et gloriam humanam gloriaj coc* Icsti prajponimus. Acutus nimis hic elationis est

incautos quia

mali sunt, gloriantur. Sed de bonis elatis dicitur : Quoniam Dcus dissipavit ossa hominum sibi placen^ tium [Ps. Lu, 0). De malis vero inflatis dicitur : Quoniam laudatur peccator in desideriis animce suoe, et qui iniqua gerit benedicitur [Ps. i ; sec. Heb. ni). Et illud apostolicum : Quorum deus venter, et gloria in confusionem ( Philipp . in , 1 0) .

V. Ubique enim Iioc jactantice vitium serpit, et suas utrobique partes exercet. Sed si illos qui in bonis operibus viventes humanam gloriam aucupan- tur, auctoritas divina condcmnat, eo quod se in illis magis voluerunt laudari quam Deum ; quid de illis fiet qui et male vivunt et tamen laudari volunt? Ipsi

descendant. Omnes enim ad gloriam, nec tamen una n considcrent. NuIIus igitur vanro gloriee finis est : ncc

via concurrunt; aliienim de acceptis honoribus lau- dem cupiunt, alii de relictis; quidam auro elati, quidam panno vilissimo gloriantur; alius quia deli- ciose Tivit placere vult, alius quia parce ; postremo aJter vitiis, alter virtutibus. Omnes ubique famam suam prorogare contendunt : etideo difficillima cst hujus jactantiae curalio, quia non vitiis tantum, sed etiam virtutibus se immiscet. Nec enim pemiittit horainem qualis sit a semctipso dignosci ; quia dum laudibus alienis adgaudet, ejus exaltatio scquitur gaudium, exaltationem vero tumor et nimia ffisti- matio sui, plus siquidem in se estimat quam quod Tidet. Atque ita fit ut non tantum ahena adulatione iimiis miseriy sed etiaza nostra : pam dum nuUus

solum ea quo; gesta sunt requirit, sed etiam ca qusa gcrenda sunt antecedit. Nam si quid boni operis ab aliquo destinatum est, continuo haec alludit; et quan- tum ex eo admirabilis fiat cffiteris, jam depingit. Si aliquid recte quosdam docere voluerit, prius quam ab aliis cruditus aut eloquentissimus appelletur, jam hoc pKomissffi suspicionis delectatione aures depru- riunt audirc. Si quotics aliquando dirigatur littera ad amicum, prius quam transmittantur, aut in ma- nus cjus cui sunt scriptaj pcrvoniant, quantum in eis apud illum doctissimus videatur, quantumque illi admiralionis per qucedam dictatus sui loca nascatur, sagaci quodam commendationis suoe cogitamine proe^ divinat. Si alicui in loco necessitatis beneficiQi^

35 MARTLNl

prompte prffistetur, antequam accipiat, qui prsebet, quantum ex eo benignus omnibus aut largientissimus vidpatur, hic qui datunis est mctitur. Miles denique ipse sumptis armis pergit ad pralium; dum adhnc, cui cedat victoria, nescitur, praisumpta sibi forti- tudinis arrogantia , ita typhosus , qiiasi jam viclor ingreditur. Prailudit ergo elatio in quibusdam, et yelutduxquffidamsuadetomnibus. Ncc solummagnis dat animum, sed et parvis. Nam in quovis operis conatu vel pondens, quamvis invalidum mox lau • daveris, plus valebit. Si parum ponderis portantem quasi admiratus fueris, majori succumbit. Si pigro dixeris quia velox est, continuo evolabit. Postremo ct cui vires vana gloria dare non potuit, vel impetum commodavit. Itaque ergo quffidam prfficedit, quffidam

DUMIEMSIS 36

A sequitur : ut nisi quis iilam in omni opere suo cir- cumspecte provideat, nihil Deo ex omni opere ejus nihil proximo, nihil denique eidem ipsi proficiat; sed velut inft^lix mancipium, sub aura domina qua- tumvis laboraverit, tamen somper est nudum.

VI. Sed dicct mihi aliquis : Ergo nihil charitati, nihil miscricordiffi, nihil postremo quod gossimus, cuicunque deputabitur bonitati? Audacter dicam : nihil. Quia soli inanitati suffi vana gloria vindicat, quidquid non bonitatis, sed ejus imperio est perfec- tum. Multa sunt quffi de hac contagione dicantur; sed quia jam multiformis subtiUtas ejus potest sapienti viro his paucis judiciis perlucere, nunc ad reliqua transeam, et quid aliud pejus ex hoc malo generetur expediam.

OPUSCULUM IV.

DE SUPERBIA,

I Qualis electus sit David in populo Dei prophetag et rex, quantaque misericordia, sumniffi et mansue- tudinis fuerit prffiditus dignitate, puto tc, charissime sacrorum voluminum testimouiis agnovisso. Intendat ergo prudentia tua, quomodo ille Deo placidus [For- te, placitus] vir hunc.nequissimum vauffi gloriffi spi- ritum, ne sibi subreperet, formidavit. Couspiciens enim qunlia et quanta bona illi quotidie Dei gratia largiretur, id est, tot victorias alienigenarum, tantam divitiarum affluentiam, vindictam in ffimulis, innu- merositatem in civibus, mansuetudinom in judiciis, postremo prophetiam Spiritus sancti in agnitionem omnium futuroi*um ; tamen ne illum in histantis bo- liis aliqua vana gloria usum inflaret elatio, orat Deum attentius, dicens : Non vcniat mihi i^es superbioe, H manus peccatoris non moveat me, Ibi cecidcrunt omnes C qui operantur iniquitatem ; expulsi swit, necpotuerunt stare (Ps, xxxv, 12, 13). Vidcamus ergo quid est hoc, quod dixit : Non veniat mihi pes superbioe, et manus peccatoris non moveat me. Pes siquidem in homine, quantum ratio indicat, quamvis extremitas corporis sit, tamen quasi fundamentum aliquod initium sur- gentis status est , a quo etiam veluti fabricata for- matffi camis altitudo consurgit. Quod ergo ait : Non veniat mihi pes superbice, tale est, ac si diceret : Non veniat mihi initium snperbiffi, id est, vana gloria, ex cujus fundamento ruinosa illa Superbice celsitudo producitur. Una enim generatur ex altera, ct propin- quitas earum vix paucorum forte discretione cogno- scitur. Nam ex quocunque bono nimium fuerint ho- ipines gloriati, hoc continuo subsequitiu*, ut ipsum bonum, non largitori Deo, sed suffi tribuant pote- stati.

II. Vana gloria est ergo humanis laudibus dcle^ ctari : superbia vero est, bonum pro quo aliquis lau- datur, sibi hoc applicari, non Deo. Et vana gloria qaidemex aliena ffistimatione nutritur, superbia ▼ero

D

ex vana gloria. Cum semcl aliorum assentationibus consuevit homo, quod magnus sit, necesse est ut hoc sibi et ipse consentiat. Quam miseriam illud quod est pejus asscquitur : quia quidquid apud se ctiam pro- prio testimouio roboravit, quamvis falsum sit nulla id ei [Edit,, cum] poterit cxtorquere suasio ; et ob hoc incmcndabilis status, spretis' aliis, se tantum quotidie admiratur, id solum irreprchensibile per- fectumque judicans, quod ipse sapuerit. Hoc igitur erat, quod rex David, ne iUi subreperet, exorabat; ne forte aliqua suasione, vana laudis inductio, non hoc divinffi gratiffi, scd suffi potestati, quia tam ma- gnus erat, ascriberet.

III. Quid autem superbiffi spiritu inflatos homines subsequalur, proximis idem propheta verbis adjunxit. Cum enim dlxisset : Non veniat mihi pes superbice^ continuo addidit : Et manus peccatoris non moveat me, Sciebat enim quia omnem superbiam mobilitas statim sequitur peccatorum. Ita re vera est. Nam quisquis supcrbiffi tumore [Edit,, timore, mendose] distenditur, in hoc Dei gloriam imitatur quod nemo illi sit similis : tanquam vere profanus, qui ad inju- riam Dei consurgit, derelictus ab eo, in manibus tra- diturpeccatorum,in operibus actuumimmundorum, at ignominiosis passionum flagitiis incurvatus, di* scat se tcrram esse et cinerem, et quod inflatus in se videre non potuit, humiliatus agnoscat. Unde et Sa- lomon ait : Immundus est ante Deum, qui exaltat cor 8uum [Provei^b, xvi, 18; xvni, 12).

IV. Quid autem post hffic rex David secutus sit^ videamus. Ibi, ait, ceciderunt omnes qni operantur iniquitatem : expulsi sunt, nec potuerunt stare, Evi- denter ostendit quia in superbia omnium iniquorum prima ruina est. Idemque etiam alibi scriptum est : Initium peccati superbia (Eccli. x, 15). Quod ut aper- tius demonstretur, angeli illius primi recordemur ezitium, qoi pro splendore deooris sui Lucifer nomi<

37 OPLSCLLUM IV. DE SUPERBL\. 5S

natus, ex illo sublimi beatoque angelorum loco, nullo ^ ptura conimcmorat : Et cibus, iaquit, ejus ekctus

alio nisi hoc solo superbisB vitio, ad infcrna dilapsus est. Quia cum inter caeteras supernas virtutes cla- rioris piilchritudinis luminc prffiemincret, non hoc beneticio crealoris sui, sed propria virlute se credidit obtincre ; et tanquam ntillius non egcret auxilio, si- ciit DeiJs ita se illi similem judicavit, dicens : Ponam sedem meam ab aquihne, et ero similis Altissimo {Isai, XVI, 13, U). Hffc enim cogitatio sola illum dejecit : nam mox deserlus a Deo cujus se protecticne credi- dit non egere, infirmus subito et miser effectus, et nintabilitatem naturae susb quam non agnoverat scn- sit, et Deimunus quod habcbatamisit. Post hsec etiam videns a Deo hominem factum ex pulvere in loco beatitudinis quem ipse perdiderat subrogari, instiga-

(Ilabac. I, 16). Electos illc viros et sublimes aggre- ditur. Illis suggiTit qnia magni sunt, quia nihil indi- geant, quia quidquid agunt, cogitant vel loquuntur, totum id sapicntia sit totumque prudentia. Quibus si quid utilc, Doo id gubcrnante, provenerit, suisillud continuo viribus suajque industrise deputantes, cla- niant : Ego hajc feci, Ego dixi, Ego excogitavi; et quasi stupentibus cunctis, prarepta gloria Dei, ad ejus se similitudinem proferunt admirandos. Quibus justo Deus judicio prsesidia sua subduccns, tradit il- los, sicut ait Apostolus, in reprobum sensum, ut fa^ ciant vel cogitent quw no7i conveniunt (ilom. i, 28), Quia cum in omnibusDeiprovidentiamadesse cogno- scant, non ut Deum magnificant vel gratias agunt.

tus invidia, eodem superbise illum telo quo ipse est B scd gloriantes in semetipsis evanescunt in cogitatio-

dejectus appetit. Sibi enim dixerat : Ero similis Al-

tissimo, Adae et Evae dixit : Eritis sicut dii (Gen, ui,

6). Quod illi concupiscentes, non ob aliam causam,

sed tantum ut dii iierent mandatum Dei transgressi

sunt. 0 qnanta est cccitas, in appetitu vana; gloriael

Non vidit homo tam apertam fallaciam, iu qua illi

versa vice similitudo Dei non ex obedientia ejus, sed

ex contemptu promittitur.

V. Ecce hic est primi illius veneui saporatus inte- ritus, qui amarissimo iuanis jactantiae melle circum- litus, et angelum fefellit et hominem. In hoc et coe- lestis et terrena cecidit creatura. Ob hoc de sedibus suis, ille de ccelo, hic de paradiso expulsi sunt ; et

nibus suis. Dicentes se esse sapientes, stulti sunt; jactantes se esse stabiles, invictos, potentes, infirmi, victi et impotentes exsistunt.

VH. Quo; cum ita sint, satis manifestissime est compertum quia omni vigilantia omnisque cordis in- dustria appetitus nobis vanoc gloriae est fugiendus, ne forte si virulentum vel semel morbi contagium in penetralibus nostri cordis irrcpserit, in omni operum nostrorum prosperitate , sublilissima humanarum laudum delectatione succrcscens, ex abundanlia ne- quitiffi suoc deterrimum iliuni et crudeliorem super- biaj proferat partum. Quae cum utraque pestiferis fundata» radicibus humanse mentis arcana suppleve-

non potueruntstare, quia graviter ceciderunt. Quale p riiit*, undique mutata insidiarum specie improvisis

ergo superbiae malum sit quod rex David aperte ti- muit, subjeclisruinarum causis ipse monstravit.

VI. Omnia peccatorum genera, id est, luxuria, avaritia, adulterium, et si qiia sunt alia, quamvis et in hisomnibus Deus irascatur, tamcn aut per angelos, aut per homines talium etiamnum vindictas exse- quiiur. At vero superbia, non per alium quempiam, sed ipsum per se Deum meretur habere contrarium. Ita enim scriptum est : Superbis autem ipse resistit (/ Pet, V, 5 ; Jac, iv, 6). Caetera enim vitia vel in eos ipsos qui illa perpetraveiint, retorquentur vel in alios homines videntur admitti. Hic vero superbiae tumor proprie nititur contra Deum, et idcirco illum patitur inimicum ; quia se in excelsum tendens, hic

occurrant. Nam his qui ad spirituaJia se studia con- tulerunt, raox vana gloria illis de jejunio, de vigiliis, de leclione, de soUtudine eremi, de patientia, de ta- citurnitate blanditur. Et si statim haec prima soUici- tatio circumspectee mentis oculo deprehensanonfue- rit, dirior illam e vestigio superbia comes assequi- tur; quiB illis mentiatur et sanctiores eos melioresque omnibus esse, et in summo perfectionis culmine, propria otiam virtutis stabilitate, quasi nunquam ca- suros stare divendit. His vero qui adhuc carnalium passionum oblectationibus quibus subrepunt, cum semel sibi obtinuerint domicilia mentium humana- rum, tum multifomiem ex utraque fomitem pullu- lant vitiorum. Nam vana gloria generat ex se praesum-

sempcr appetit quod illi soli est proprium. Quamvis J) ptionem omnium novitatum, adinventiones falsorum

autem generaliter haec superbiae labes infesta sit, non plus tamen aliis metuenda est quam his qui aut spi- ritaliter ad perfectionem virtutum, aut carnaliter ad diviiiarum copiam et summos honorum titulos per- venerint. Tantum scilicet in illis major cfiicitur, quantum et major est qui superbit. Neque illa viles qiioque aut populares subvertisse contcnta est, sed et in illorum qui maximi insidiis assidet : quonim quantum altior gradus est, tantum altior et ruina. Unde etiam et illud de eodem superbiac spiritu Scri-

dogmatum, quaestionum tortums, contentiones, hae* reses, sectas, schismata. Superbia vero parit indig- nationem, invidiam, contemptum, detractionem, murmurationem, et exsecrabiliorem his omnibua blasphcmiam. Quorum malorum causa si quis cxstir*» pare in veritate desidcrat, origines earum a se prius et radices excidat. Ita namque omnium vitiorum funditus poterunt soboles exstirpari, si ipsa quoque eorum semina, priusquam germinent, evellantur.

* An iuccrwerintl Malim tamen supplantaverint.

OPUSCULUM V,

EXHORTATIO HUMILITATIS.

I, Qiiisquis nuta Dei cujuslibet officii dignitate j^ Oleum autcm peccatoris adulatio est , quae ievi

prffiluccs, hic providoe gubemationis utililate caBteris prsecedis^hominibus, hanc exhortatiuncalam meam diligentcr, quaeso, recipias, nec pomposas in ea spu- mas rhetoram quaras; quia humilitatis virtus non verborum clationc, sed mentis puritate requiritur. Et si forte durius aliquid vidcor loqui, veritatis hoec culpa, non mea est. Nam ideo quaidam dura sunt, qusedam mollia ; sed et quamvis alterutrum sibi om- nes homines debeant veritatem, libere tamenloquar : nemini vcrius deberc aUquid dici, quam ei qui proe- sidet multis. Cui etsi asperum aliquid cx veritate aliquando, ut assolct, offeratur, velut antidotum quoddam, quamvis forte sit, tamen quia salutiferum est, etiamsi, amaricet, bibendum est.

quadam et suavi unctione caput interioris hominis, quod est cor, quasi ungendo dinitidat. Melius ergo sibi ipsi esse dixit propheta David ab homine justo argui vel moneri, quam a quovis adulatore laudari. Recte autem adulatorem peccatoris nomine denota- vit, cujus id maximum ante oculos Dei et detestabile est peccatum, aliud corde tenere, aliud ore proferre. De talibus enim ct in alio Psalmo dicit : Molliii sunt sei^mones ejus super oleum, et ipsi sunt jacula (Ps. I.1V, 22). Dc justo autem dicit ; Loquitur verita- tatem in corde suo, et non egit dolum in lingua sua {Ps. XIV, 3). Ut autem in his rebus quaevis hominum subtilitas nullo unquam laudationis titillamento ^ cre- ^ dulitatem mentis tuas attrahat in consensu, ad

II. Iloc crgo hortor in primis, ut semper delecta- B ipsius Domini nostri Jesu Christi evangclica illa

bilia illanimis hominum blandimcntaperlimeas. Non enim in hac rc tonta vigilantise industria adhibenda est, quantum in illis sermonibus repellendis, qui si^ rigiditatem animi quadam siamlationum delecta- tione subnei^vant, qui promerenda} gratiaj aditus,non laborum merito, sed adsentationum rimatur acumine. Utilia ergo potius quam obsequenlia verba recipies, recta magis quam affabilia et jucunda captabis. Adu- lanti siquidem adgaudere, regium vilium est ; adu- lari vero, servile est. Scd quamvis adulanti adgau- derc regium sit, tamen vitium usu vernaculum hoc, et quasi proprium munus cst, egregie vcrba poten- tum subsequi, et cx illorum voluntatibus formare

gesla convcrtere; et invenies illum dominaniium Dominum {Apoc. xix, 16) magnum nobis dcdisse inter humanas laudes humilitatis exemplum. Hanc ergo excole, hancque magistram habeto, hanc tibi intcr laudaiionum illecebras arbitram ponc. Quanta portio ex his quse homines adlaudando tribuunt, vel quanto tempore tua sit, hsec non permittas placidis auribas audire, quia ficta.

IV. Postremo haic sancta humilitas, subductis a te omnium simulationum illecebris, tunc tibi ccelum aperiet, cum tibi in aure dixerit : Quia terra es {Gen. III, 19); tunc te in illa vera societate hsereditatis Dei introducit, cum te in omnibus admonuerit :

sermonem. Nam si quid fortc laudaverint, et id non p Quia homo es et peccator. Et cum universas rationes

i«i-^_»__ _„j:. • :_!. i: - *. -: vi v :_ j * j: i :_ u..;..- i...^..:i:in4;<. «^.it-^

libenter audiri prospexerint, contmuo accusant, si quid paulo ante laudaverunt. Si quid vero vitupcra- verint, id iterum, si ita patrono visum fuerit, lau- dant. Atque ila inter hos tales adulati animus fertur tanquam navis inter varios aurarum flatus, quia non habet nnde exeat et lluctuatur. Inter hos 'ergo quo- rum uberrimus quKstus, hic maxime est, desideriis Tivere alienis, animum tuum summa discretionis mensura constringe; ut cum multi adulantes hinc atque inde nihil aliud nisi tantum quod delectet in- sinuant, oflfcrcntes qusedam glorice verba, in quibus hoc tibi dicitiir quod et Deo, agnoscas nihil aliud ex his proprium tuum esse', nisi hoc tantum quod et tecum, et cum de hac vita excesseris, permansurum est.

III. In omnibus ergo in quibus adulationum ni- mictas eliam terminos homini competentes excessit, illud Davidicum recordaveris documentum, in quo ille venena adulationum devitans, ait : Corripiet mc justus in misericordia, ct arguet me ; oleum autem peccatoris non impinguet caput meum {Ps. cxl, 5).

* Forte, utlectio constet, legendum, utprovidce,,, prcecedas. ^ Particulasiredundarevidetur, alioqain suspensa

ex his quse ad te pertinent, in hujus humilitatis s\i\>- putalione prospexeris (miram rem dicam), invenies homines ad honoris tui cumulum augmentando mi- nuere, hanc vero solam minuendo plus addere. Quantum ergo magnus es, ut ait Salomon, tantum te humilia {Eccli. iii, 20). Quia et cum multos guber- naveris, non est tamen pcrfectio, si hoc quod majus est, tu solus restiteris, quem gubernare non possis. Tunc enim aliis verc praeibis, cum prius prseiveris tibi. Nec cnim malis nunc ergo, sed quam maxime bonis hojc loquor. Nam si ad magisterium Dei re- spicias, non solum peccatori, scd sanctis data prae- cepta sunt. Dicitur et illis verbum veritatis, non ta- men ut fiant boni, quod sunt; sed ne fiant mali, J) quod non sunt. Credo autem quia bonis plus hoc quod purum, quod sincerum est, placeat. Nam Dcus nostcr non tantum dulcibus adorantiumse precibus, quantum innocentia et simplicitate placatur. Plus illis autem inclinans, qui sinceram puramque ei mentem ofFerunt, quam qui suavia oralionum intu- lerint blandimenta. Non enim^ad alium mihi dc vana

sententia. c Ita rescripsimus quo titulamento Edit.

41

MARTINl DUMIENSIS OPlSCLLUil VI. DE IILV.

42

gloria aut superbia visum est loqai, nisi ad te, qui- ^ corde. Ecce hoc est, quod incurvatum ssepius erigit

cumque prior es aliis : qui etsi non recipias, tamen

omnes hsec ingerunt, omnes blandiuntur, omnes

extollunt ; nemo ex illis id olTerens ; quod ita dulce

sit, ut tamen a periculo longe sit. Nec enim miror

omnibus esse in promptu, quia laudare potentem,

flicut nec labor, ita nec timor est.

V. Tibi igiturme oportuit hsec humilitatis instru- menta porrigere, tibi gubernaculi, quamvis et ipse habeas, etiam hoc superfluiun addere moderamen. Quia ibi semper elationis fortior ventus est, ubi honori fortior altitudo. Cupio ergo te ante oculos Dei quibus nuda est abjssus humanse conscientise humili corde semper incedere, quia scriptum est : Super quem, inquit Dominus, requiescet spiritus

inimicum. Peccatum namque elationis nostrse, robur illius. Sola ergo humilitas cordis est, quee se infir- mam dicendo, omnia potest, quse totum quod boni est obtinet, Dco hoc semper applicando, non sibi; in qua si quis ascenderit, non habet unde cadat. Omnes aliai virtutes ad perfectionem suam per excelsa quaedam nos et ardua poterunt provocare, hsec sola in plano est; et quamvis humilior aliis vi- deatur, coelo tamen est altior, quia in regno ejus hominem non ascendendo, sed descendendo per^ ducit. Per hanc obtiuuerunt sancti futurae beatitu- dinis pr£Bmia, custodientes dominicum illud elo- quium : Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum mlorum {Matth. v, 3). lile scilicet est hu-

meus,nisisuperhumilemettrementemverbam€a(Isai.^m\\is, qui spiritu plenus est, flatu quodam elationis Lxvi, 2)? Cupio te omnia mandata Christi servare; abundans elatus, ut uter est.

et cum illa opcribus bonis adimpleas, illud quod ipsis apostolis dictum est, recordari. Ait enim illis : Et cum hcec omnia feceritis quce mando vobis, dicite : Qtda servi inutiles fuimus ; quoe debuimus facere feci' mus [Luc. XVII, 10); id est, non ex dono tanquam liberi, sed ex debito tanquam servi. Nullus enim quamvis perfectus in omnibus vir, ita aliquando hoec praeoccupavit quae Deo sunt placita, ut prius aliquid illi fenerans, non debitor fuerit, sed exactor. Quis enim aliquid habct, quod ab illo datum non est? Aut quis, sicut Apostolus ait, prior dedit illi, et re- tribuetur ei ? Quoniam omnia ex ipso, et per ipsum, et in ipso : ipsi gloria in scBcula. Amen (Rom. xi, 35, 36).

VI. Ecce haec est vera illa et Christiana humilitas. hi hac eos quibus prsesides, optime gubemabis. In bac victoriam ex onmi vitio poteris promereri, Deo hoc quod viceris tribuendo, non tibi. Nam, quod aliquoties, patientia victa, vitia iterum vires acci- piunt, nihil aliud est, mihi crede, nisi quia non didmus Deo, quod belligerator ille David bella Do- mini bellans : In te, inquit, inimicos nostros venti- lavimus, et in nomine tuo spemimus insurgentes in nos (Ps. luii, 6). Et iterum : Quia non virtute sua potens est vir; Dominus infirmum facit adversarlum ejus, Sed forte respondetur mihi : Ergo et Deo non agimus gratias, non seferimus laudes ? Credo, quia

VII. Sed jam quomodo ipsa virtus obtineatur, charitas tua paulisper intendat. In primis si quid volueris boni operis inchoare, non hoc proposito acquirendse laudis, sed studio inchoationis faciendse bonilatis incipies. Dehinc cum perfectum fuerit opus, illud quodcunque est opus, omni custodia serva cor tuum, ne forte humanis favoribus acquiescens, inde te existimans, tibi ipse complaceas; aut aliquara ex quovis actu gloriam quseras, quia natura gloriee ita est, ut umbra corporis : si illam sequeris, fugit; si fugeris, sequitur. Sed semper te minimum omnium a;stima, et reminiscere : Quidquid tibi in omni vita boni successerit, totum hoc Deo qui dedit, non tibi ^ qui accepisti, conscribas, convincens te illo testimo- nio Pauli : Quid autem habes, quod non accepisti?S% autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis (I Coi\ IV, 7) ? Similiter et illud apostolicum : Quia omne datum optimum et omne donum perfectum de- sursum est, descendens a Patre luminum (Jac. i, 17). Cumque ex his pretiosissimis sanctae humilitatis Ia« pibus, in corde tuo Spiritui sancto templum oma« veris, tunc orans in eo, assumens cantic.um David prophetfle, non verbo tantum, sed et opere decanta* bis : Domine non est exaltatum cor meum, neque elati simt oculi mei; nec ambulavi in magnis, nec in mtra- bilibus super me (Ps. cxxx, 1). Quod carmen tunc in veritate offerre poteris Deo, quem te humiliando

agimus gratias; potest iieri, sed verbo tenus, sed iurv laudas; cui veraciter cum omnibus fidelibus et tu sinn. Deoprivatimgratiasagimu8,nobispubIice;Deo quotidie dicis : Te decet laus (Ps. lxiv, 2), illum in labiis laudem tribuimus, nobis et in labiis el in gloriiicans.

OPVSCVLVM VL

DE IRA.

PRiEFAHO.

Domino ae beatissimo, mihi desiderantissimo in Christo patri, Vitimiro episcopo Martinus episcopus.

Dum simol positi dudum mutuo collationis allo- ^o fhieremur, illud inter caetera tuee a me dili-

Patrol. LXXII.

gentise charitas elicuit, ut de passibilitate irse, vel qualitatis ejus effectibus, brevi tibi aliqua libello digererem. Parui protinus libens, paucisque h«jc tuo studio de fugienda ira, saltem si id non eveniat, de lenienda, disserui. Quidam de sapientibus iram dixep

43

MARTUSI DIMIENSIS

44

runt brevem esse insaniam, Ea enim sui esl impotens, ^ animos, scd abducit. Cffitera viUa illiciunt ; ir^L vero,

obliviscitur hoiieslatem, afTectuum inunemor, rationi consiliisque prseclusa; dum vaxuis agitata causis, ad considerationem justitioi inhabilis et inince fit simul, superque iu quod oppresserit, frangitur.

CAPUT PRIMUM.

De habitu irw,

Ilabitus audax et minax vultus, tristis frons et torvus intuilus, faciei aut pallor aut rubor : xstuat ab imis prsecordiis sanguis, tlagrant et micant oculi, tremunt labia, compriumntur dentes , crebro et ve- hementius acto suspirio quatitur pectus, gemitus anxius, et paulo explanato sono sermo est prfleceps, rabida Vocis eruplio, colla distcndit, inquietfie ma- nus, ssepiusque conipulsi coitus digitorum, dentesB strident, citatus gradus, pulsataque pedibus humus, artus trepidi, et instabili flucluatione totum conci- tatum corpus ; magnas ex se proferens iras horribilis ira, depravat se atque intumcscit; ita ut nescias utrum magis detestabile sit vitium, an deforme. Qualem putas intus essc animum, cujus extm imngo tam foeda est? Csetera vilia absconduntur et in ab- dito refugiunt; ira se prodit, et in facie exit; quan- toque major est, tanto manifestius exardescit. Nihil ergo minus quam irasci prudentcm decet.

CAPUT IJ. De effectibus irce.

ut solcnt (lumina procelloequc, praicipitat, nullaque magis urget, sive valct superba, sive frustmtur insana. Alia vitia a ratione, ira auteni a sanitate discedit; nam nec repulsa, in tffidium agitur sui; sed ubi adversarius subtrahitur, morsus suos in semetipsam convertit. Coitera vitia singulos quos- que corripiunt, ira autem intcrdum multos publice invadit, nain nunquam populus universus simul fomicandi cupiditate succensus est; nec iu lucrum pecuniee spem suam tota simul civitas misit; nec honoris ambitus gregatim cunctos, sed viritim sia- gulos occupat : at vcro in iram uno sa>pe agmine curritur catervatim.

CAPrT III. De tribus irce remediis,

In ii*am primum remedium cst, non irasci ; sccun- dum, cito desinere; terlium, alience quoque ira? me- dcri. Primum est ergo, ne incidamus in iram : quod si acciderit, secundum remedium est, ne in ira pec- cemus. Nam sicut in corporum cura, alia de con- servanda sanitate prrecepta sunt, alia de medendis morbo correptis ; ita aliud est iram cohiberc ne in- surgat, aliud compescere jam erectam. Sicut enim pars superior et propinqua sidcribus, ncc in iiubem constringitur, ncc in turbinem vertitur; iufcrior vero so^pius fulminatur : codem modo subliniis ani- mus, quietus semper et in ti*anquilla statione loca- tus, omnia infra se premens quibus ira contrahitur.

Ira omnia ex optimo et justissimo m contranum , , .,. .

^ . ^ 1.1- A 11- . f! modestus ac venerabihs mvenitur. Aniuius autem

mutat. Quemcunque obtmuerit, nullms eum memi- ^ . . » ,. . . .

qui m negotia multa discurrit et varia tentat, in

nisse ofticii sinit. Da eam patri, inimicus est; da lilio, parricida est; da matri, noverca est; da rogi, tyrannus est. Ira nec in prailiis utilis invenitur, quia in temeritatem prona est; et pcricula dum inferre vult, non cavet; venitque in aliam pote- statem dum non est in sua. Ira ex proprio libito judicat; audire non vult, nec patrocinio relinquit locum. Judicium suum eripi sibi, etiamsi pravum sit, non sinit. Amat et tuetur errorem suum, nec Tult argui, etiamsi oculis manifesta veritas ingera- tur. Honestior illi in male ooeptis pertinacia, quam correctio sestimatui*. Quamvis enim vanse illam con- citaverint res, perseverare vult, ne videatur sine

multis incidit querelis. Alius spem ejus follit, alius differt, alius intcrcipit : atque ita omuiuni rerum exsistit impatiens, et ex levissimis irascitur causis, nunc persona?, nunc negotio, nunc tcmpori, nimc loco, riunc sibi. Ut ergo quietus sit animus non est multarum rerum actu lassandus, nec magnarum ac supra vircs appetitarum. Facile est enim levia ap- plicare cervicibus, et in utramlibet partem sine lapsu transferre.

CAPUT IV.

De causis quibus enascitur ira, Contra primas ergo causas iree pugnaudum est.

causa ccepisse. Et quod est iniquius, dum retinetur, t\ Causa autem ira», opinio est injuriai : cui non facile

<*, i.* • A «1 ♦ •» • •• ^^ . 1 1 i'_ ;j ..w> ^■^^.^i.e ^^n^^,...^

fit pertinacior et augescit, quasi hoc ipsum graviter irasci justae irce sit argumentum. Quod si quantum minatur, tantum valuerit, ob hoc etiam quia terri- bilis est, amplius est invisa. Si vero sine viribus est, contemptui est magis exposita, derisumque non fugit; sed periculosius est illud, tamen tutius, despici. Omnes aUas passioncs ira sibi subditas facit, nullaque est ambitio animi in qua ira non dominetur; ct avaritiam pessimum inalum minime- que flexibile ira calc^t. Quoties scilicet iratus animus opes suas adactus spargitl Quoties magno o^stimata pretio insignia projicit ! Irse violentia rcpentina, et universa est : non paulatim procedit; sed dum inci- -pil, toia est; nec aliorura vitiorum more sollicitat

est crcdendum, nec apertis quidein manifestisque conjectationibus statim est accedendum, quia inter- dum falsa veri specicm ferunt. DifFcrendum semi^er est tempus : dilatus dies aperiet veritatem. Non fa- cile aures criminantibus pateant; sed hoc humanae naturm vitium suspectum notumque sit nobis, quod ea quffi inviti audimus, faciie credimus, et irascimur. Multi enim suspicionibus impelluntur, el ex vultu ri- suque alieno pejora intcrpretati, innocentibus iras- cuntur. Plurimum mali credulitas facit. Quamobrem saepe nec audiendum quidem est, atque ex animo tollenda suspicio. Nunquam argumentatio deest, et coojecturas irritamenta fallacia. Simplicitate et be- nigna rerum cestimatione opus est uti. Nihii crodere

4o

OPUSCULIM VI. DE IRV.

U

oportet, nisi quod manifesle occurrit in oculos; et 4 Jussus fecit, necessitatc fecit; quare succenseas?

quoties suspicio apparet in animo, credulitas ob-

jurgetw. Haec enim objurgatio consuetudinera non

facilc credendi efficiet. Si non vis in iram incidcre,

ne sis curiosus. Qui inquirit quid de se dictum est,

et maiignos sermones, etiamsi secreto dicli sint,

eruit, ipse se inquietat. Dum enim perpctrantur, ad

hoc producuntur, ut videantur injuriae. Sed in ea

perpetratione, alia defendcnda sunt, alia donanda,

alia deridenda : atque ita his modis praivenienda est

ira. Multas injurias transit prudcns, et plcrasque

noD accipit; quia aut eas nescit, aut si scierit, in iu-

dum eas jocumque convertit. Nam si quereletur aut

falsa suspicando aut levia aggravando, non ira ad

illum, sed ipse venit ad iram; qua? nunquam accer-

senda est, sed cum irrcpseritrefutanda. Magni animi B

est, despiccre injurias; altius in se demiltere [Edit.,

demisere], dum vindicant; potius est non agnovisse,

quam ignovisse injuriam. Enimvero iJle magnus est

et nobilis, qui more magna; fera? latratus minuto-

rum canum securus exaudit. Sanctius siquidcm est

dissimulare injuriam quani ulcisci. Potcntiorum vero

injurise non tantum patientia, sed etiam hilari vuitu

ferend» sunt. Facient iterum, si te passum, et se fe-

cisse crediderint. Adeo enim injuriam sfepe vindi-

care non expedit, ut nec fateri quidem expediat.

Abstinendum itaque ab ira est, sive superior sit qui

lacessit, sive par, sive inferior. Cum superiore con-

tendere, furiosum est; cum pari, anceps; cum in-

feriore, jam sordidum.

CAPUT V. .\j^i7 susurronibus credendum; nec nobis, nudiendo

aut videndo.

£x his autem quse solent offendere, alia renun-

tiantur nobis, alia ipsi audimus, alia et videmus. De

his ergo quse narrantur, cito non debent credi, quia

alii mentiuntur, ut decipiant; alii mentiri non exi-

stimant, quia et ipsi decepti sunt. Alius criminatione

graUam captat; et ut videatur loqui, finxit injuriam.

Est eUam aliquis, qui hoc occulte loquitur et ma-

iigne, ut amicitias dirimat cohcerentes, aut ut certe

wum apud te insimulet inimicum. Dicitur aiiquis de

tc malc locutus. Cogita an prior hoc feceris. Cogita

de quam multis ipse loquaris. Cogita non facere ali-

quos injuriam, sed reponere aliquos pro nobis fa- J)

cere ; alios adversus nos, sed coacte ; alios et igno-

ranter. Eos autem qui volentes scientesque faciunt,

non ipsam injuriam appetere, sed aut dulcedine ur-

banitatis prolapsos; aut fecerunt aliquid, non ut no-

bis obesscnt, sed quia aliter consequi quae volebant

non potuerunt. Ac in his quo; audiendo aut videndo

eognoscis, naturam voluntatemque discuties facien-

iis, peccantisque animum perpensabis : voluerit, an

inciderit; deceptus sit, an coactus. Pucrum cxcuset

«las, quia nescit an peccet; extraneum libertas;

domesticom familiaritas. Si primum offendit, cogita

qiiam dia placaerit. Si ssepe, fer quod saepe tulisti.

Quod si injuriam recipis, non est injuria, quod su- perius feceris paU. Judex est; si nocentem punit, cede jusUUa?. Amicus cst ; fecit quod noluit. Inimi- cus est; fecit quod debuit. Pater est; cogita quia tantum profuit, ut ipsi etiam injuriam facere fas sit. Mutum animal est; ipsum si irasceris, imitaris. Pos- trcmo si bonus vir cst qui injuriam fecit, noU cre- dcre ; si malus, noU imitari. Prudentiori cede, stulto remitte. Regis quisque intra se animum habet, ut Ucentiam sibi in aiios dari velit, in se noiit. Qui ergo semper futurum aliquod quod se offendat exisUmat. minime cum acciderit irascetur.

CAPUT VI.

Alice in iram ccnsurce,

Quin illud valde in hiuc iiliberalc et foidura, cum rainirais sordidisquc aniraus cxacerbatui'in rcbus. Si paruni agilis fuerit puer, si lepidior aquapoturo por- rigitur, si turbatur lorus aut raensa neglecUus posita, si rausca paruin furiose fugata, si e raanibus servi negligentius clavis clapsa ; cura ha?c non in tuam conturaeliara fecil, nec sic ul te ofTenderit, fecit, in- noccntibus parcc. Sa'pe ctiara quam stulte his rebus irascimur, qua^ [Edit., qui] u'ara nostram nec me- rucrunt, nec sentiunt. Ecquid hac insania demen- tius, quam bilem in horaines collectara, in rebus effundere^iEger et infehcis valetudinis aniraus est, quera taliura rerura levis cura conturbat. Ubi enim et aniraura siraul et corpus voluptates corruperint, C nihil est tolerabile; quia illa dura*, sed quia qui pa- titur raollis est. NuIIa itaque res raagis iracundiam alit quam intemperans et unpatiens luxus. Dure ergo tractandus est animus, ul ictum non senliat, nisi gravem. Ad coerciUonera autem errantium, irato castigatore opus non est. Nara cuni u*ai deUctum aniraa? sit, non oportet peccantera peccato corrigere, Quod si tanlura irascatur sapiens, quantura scele- runi iniquitas exigit, non irascendura illi, sed insa- niendura est. Furta, fraudcs, inficiationes, et si qua sunt alia; oninia isla tara propitius aspicit sapiens, quara mcdicus jegros suos. Nunquara itaque iracun- dia admittcnda est, aliquando siraulanda. Si segnes audienUum aninii concitandi sunt, aliquando incu- tiendus est his metus, apud quos non proficit ratio.

CAPUT VII.

Quo modo leniatur ira,

Haec dicta sunt, nc veniat quis in iram : quod si jam ira proruperit, maxirauni illi remedium est, moree dilaUo. Hoc primura petatur, non ut ignoscat, sed ut judicet. Si exspectaveris, desinet; nec uni- versam illam tentaveris tollere, quae [Edit,, qui] graves habet impetus primos. Tota vincitur, si par- tibus capiatur ; donec quod ex ejusimperio eratagen- dum, ipsi poUus jubeamus. Agendum est enim ut primus ejus fervor relanguescat, et caligo quae pre- mit mentem aUquantulum tenuetur. Pugnet autem

* 9ie «^t; Md legendum, mn quia illa dura.

47 MARTINI DUMIENSIS 48

imasquisque secum, ut si vincere jam non potest, yel ^ feret se contemni cuicunque venit in mentem nul-

celare meminerit. Si exitus illi non datur, signa ejus obrui possunty licet cum magna hoc molestia fit. Gu- pit enim exsilire ira, et incendere oculos faciemque mutare ; et si paululum illi extra nos emittere licue- rit, supra nos est ut in imo pectoris recessu condatur ; feraturque, non ferat. In contrarium omnia cjus fle- ctantur judicia, vultus remittatur, vox lenior, gra- dusque ait lentior ; et ita paulatim cum exterioribus interiora formantur. Sicque fiet ut si aliquis iram tuam intelligat, tamen sentiat nemo. Faciuntergo nos moderatiores respectus nostri, si consulamus nos; nam tale aliquid et ipsi aliquando commisimus. Nam sisic erravimus, expeditne nobis inaliis illa damnare qu8B efTugere ipsi nequivimus ? Faciet etiam nos mi- tiores, si cogitemus quid nobis ille cui irascimurB aliquando profuerit, et sic prssens offensa prioribus meritis redimatur. Ulud quoque occurrat, quantum nobis commendationis allatura sit fama clementise, quam multos inimicos venia fecerit utiles. Nihil glo- riosus quam iram amicitia commutare. Irascitur ali- quis? tu contra beneilciis provoca. Cadit statim si- multas ab alterutra parte deserta, nisi paria non pugnant. Quod si utrumque certaverit, ira concurri- tur. nie est fortior, qui prior retulit pedem ; victus est 8«pe, qui vicit. Percussitte? recede; nam referiendo, et occasionem dabis sspius feriendi et excusatio- nem : pottremo cum volueris reverti, non poteris.

lam esse tantam potentiam in qua non incurrat in- juria. Demus spatium peccanti, quo possit conside- rare quid fecerit, et ipse se castigabit. Quid ergo. inquis, impune iiie erit? Puta velle te; nam non ent. Quia non magis gravius addicitur quam qui ad sup- plicium pcenitentiffi datur. Respiciendum est deinde ad conditionem rerum humananim, ut omnium ac- cidentium ®qui judices simus. Iniquus est autem qui commune vitium singulis objicit. Omnes in- consulti atque improvidi sumus; omnes incerti que- ruli, ambitiosi. Quid levioribus verbis publicum ma- lum abscondo? Omnes mali sumus. Quidquid in alio deprehenditur, id unusquisque in sinu suo inveniet. Mali vivimus inter malos.

CAPUT VIII.

Injuriam vindieare est vitium vitio opponere.

Qui irascitur ix^urianti se, vitium vitio opponit. Nunquid non insanire videtur, si mulum calcibus pe- tat, aut canem a quo morsus est lancinet ? Eodem loco est, quisquis concilio caret. Quid enim refert, an alia mnlta dissimilia habeat, si hoc simile habet, quod omni peccata munda defendit? Eo nos loco constituamus, quo ille est cui irascemur. Nostram esse causam illius aflQngamus : nam fecit nos iracun- dos iniqua nostra estimatio ; quia ea quse volumus &cere, nolumuspati. Mementoetiam quiasanctissimi quique viri multa delinquunt : quod si etiam pru- dentissimiviripeccant, cujus errorcausam non habet ignoscendi? Nemo est tam timidus ofTensarum, qui non illas dum vitat, admittat. iEquiore enim animo

CAPUT IX. AliencB irce euratio,

Nunc jam tertio in loco videamus quo modo alie- nam iram leniamus. Nec enim sani tantum esse ve- limus, sed sanare. Primam ergo iram alterius non audebimus nostra ratione mulcere, surda est enim et amens : dabimus illi spatium ; nam remedia me- dicorum non in accessibus inflrmitatum , sed in re- missiouibus prosunt. Quod si tumentes ocnlos quis tentet inungere, recente vi magis incitat commo- venda. Sapiens furenti amico omnia ultionis instni- menta occultius removebit, ipseque iracundiam ai- mnlabit ut tanquam auditor doloris et comes, plos p auctontatis in consiliis habeat, moras nectet : .et dum mcgorem pcenam queerat, preesentem interim differet, et omni arte furori requiem dabit. Quod si tu potentior es, aut pudorem illi cui vi resistis, aut metum incuties. Alteri dices : Indignum nimis, et non invenio dolendi modum ; sed expectandum est tempus : dabit pcenas. Serva istud animo tuo, et pro mora, cum poteris, reddes. Alteri dices : Vide ne iracundia tua voluptati sit inimicis. Aiteri : Vide ne magnitudo animi tui, et creditum apud plerosque decidat robur. Ita enim abscondet et medicus ferra- mentum, et seger dolorem, dum sperat, feret [Edit., ferat] ; nam qusedam non nisi decepta sanantur. Ca- stigare autem irascentem, et ultro irasci, castigare est. Itaque vario modo ira sananda est.

OPUSCULUM VIL DE PASGHA.

1. Plerique mysterium Pascha enarrare voluerunt n ex ratione supputationis in mense, et luna, et die : sed, sive scientiffi, sive sermonis impossibilitate, id reliquerunt obscuriusi quasi nihil inde dixissent. Scio enim multos scrupolosius interrogare solitos quare secundum morem Judsorum ad lunn compu- tationem diversis generibus Pascha celebremus, di- centes rectius sibi videri si dominic® passionis com-

memoratio agatur, nt unum anniversarium natalis diem observemus» sicuti a plerisque Gallicanis epi- scopis usque ante non multum tempus custoditum est, ut semper vm Kal. April. diem PaschflB celebra- rent, in quo facta Christi resurrectio traditur. Pla- cuit autem mihi, inquirenti curiose quid msgores nostri secuti essent, aperte exponere. IL Passio Chnsti redemptio est creatur», de aqu

4«

OPUSCULUM VII. DE PASCUA.

SO

Jlpostolus ait quod $ubjecta fuerit servituti non sua 4 xisse enim traditut Dominus vii Kal. Apr. Dominiea

iponie, sed propter etm qui eam subjecit in spe : quia ipsa Uberabitwr a servitute interitus, cum libertate fi- liorttm Bei^hom, viii, 20, 21). Hsc creatura est spiri- tus Tite, qui * creavit omnia terrense corporatursp, mbjectus in eam spem, ut de corruptelaB interitu eom libertate fUiorum glorifie liberetur : qu£e utique in hodie subjecta est servituti, in quoi> mundus effectus esty quam Christus liberare venisset, et ser- Tavit, ut in eo tempore pateretur, in quo creatura sobjecta erit [An erat?]; ut qui dies iile tristitiae fue- rat, jam Isetitiae redderetur. Quoniam vero agni hu- jus sacramenta tanta essent, ut veritatis ipsius etiam ombra proficeret ad salutem liberandi, sicut de his, de servitute Pharaonis, quasi jam libertas creaturse

die. Quinta feria autem prsecedente, Pascha cum discipulis comedisse : quod fuit xi Kal. Apriles. Rationem hanc temporis hi^us habuerunt, quod creatura quam liberarat in sanguine suo, in eo tem- pore servituti fuerat subjecta. Probandum itaque nobis est, in hoc tempore mundi initium constituisse [Forte, constitisse]. Inchoassemundum veris tempore Genesis docet. Gum primum appareret aridam quam vocavit Deusc, dictum est : Germinet terra omnefenum omne pabulum, et omne viride ligni quod ferat semen secundum genus suum [6en, i, 1 1). In quo germinare omnia videmus; atque ita in eo esse principium mundi, non dubitamus. Sed cum tres menses ver- num tempus habeat, horum trium medius est, qui

de servitute corruptelae figuraretur. Figurce passio- B initium mundo dedit. Nec solum mensis medius, sed

nis Christi imago in adventum salutis operata est ; et ideo dictum est a Deo, ut in primo mense anni quarta decima luna agnus immaculatus, anniculus, immolaretur, de ciyus sanguine domos suas super limina obsignarent, ne a vastatore angelo terreren- tnr ; atque in ipsa domo, comesto per domos agno, quod est Paschs celebratio, liberationem per fugam servitutis acciperenL Non obscura est figura, agnum immaculatum esse Ghristum : higus immolationem, ad servitutem nostri interitus liberandam. Nam signo crucis ejus quasi sanguinis aspersione signati, usqoe ad consummationem mundi, a vastatoribus angelis vindicabimur. Hoc breviter et strictim dixisse sufBciat, ut id quod quaerere propositum

etiam dies mensium medii. Ex v Id. Febr. veris esf inchoatio : in v Id. Mart. in viii Kal. Apr. quindecira dies sunt, id est, medietas mensis : ita unus et dimi- dius mensis subsequitur. viii Kal. Apr. sequalis est nox et dies, sicuti factuih mundi initium Genesis docet, dicens : Divisit Deus inter lucem et tenebrds, et vocavit lucem diem, et tenebras vocavit noctem {Ibid, 4, 5). Omnis enim divisio eequalitatem habet. Ita, in quo flequalitatem noctis et diei invenimus, in eo initium mundi constitutum intelligamus.

V. Sed non sine causa majores nostri super viii Kal. Apr. tres dies addiderunt, ut primum diem mundi invenirent. ii Kal. Apr. primum mensem mundi et diem migores nostri existimaverunt : quia

est, rationem observationis, et Paschae, et mensis, ^ ante quam sol in principatum mundi conderetur,

etlonae, etdiei,sine molestiamultiloquii aperiamus. in. Quaesitum est ergo a majoribus nostris, se- cundnm id quod scriptum erat, quis esset primus dies, et in quo die decima quarta luna efQceretur Pascha celebrari. In illo enim tempore in quo Ju- dsis facta traditio est, necdum mensis ad lunse corsam significatione nominum computabatur. De- dit auiem illis argumentum, jam calculo computa- tionis invento, tempus et dies passionis ; ut ex eo intelligerent, quem primum mensem anni, et quem primum ejusdem diem, et quando quartam deci- mam lunam [Edit,, quarta decima luna] fuisse sus- ciperent, et quare hoc mysterium Paschae secun-

triduum ante' praecesserat. Refert Genesis (I6td. 16, 19) quarta die facta luminaria solis et lunse : prop- terea invenimus Christum viii Kal. Apr. resurrexisse. Verum xi Kal. de Pascha cum discipulis inchoasse : quo die primum subjecta fuerat creatura servituti suse, quam per passionem suam venerat liberare. Diem autem Dominicam, primam diem esse mundi, dubitari non potest ; quia dicit Scriptura {Gen, ii, 2, 3), sex diebus factum esse mundum, et septima die requievisse Deum : quam septimam diem Sab- batum appellavit. Unde est manifestum primam diem mundi Dominicam fuisse : et plenam lunam factam intelligimus, quia facta est in inchoatione

dum diem et lunam observari deberet. Hoc autem j^ noctis et principatus. Sed hoc sicuti computatione

in primis judicaverunt, cum per singulos annos Pascha, et tempus non conveniret ad lunam et ad diem, melius esse tempus extendere, quam non ianam diemque retinere. Primum quia duae res jastius praeberentur. Deinde quia heec viderentur in observatione potiora.

IV. Definiamus igitur quis primus mensis in men- sibiis anni ; deinde quis primus ejus dies. Diximus ergo argumentum habuisse majores nostros ex tem- pore passionis et resurrectionis Domini. Resurre-

* Lage qtfa, respectu habito ad illud vitce, id est, Chrtiiif ut ipsemet de se ait : Ego sum via, veritas et «tta. Qtue q^iidem vita creavit omnia, ut ait auctor, terrenoB corparahtrtB. Nam omnia per ipsum facta sunt. Ateirdiim quippe de spiritu hsec intelligere, qui au-

ostenditur, percurrere sibi per sing^os annos non potest, scilicet xi Kal. Apr. die, semper et quarta decima luna die Dominica inveniatur. Sequenti au- tem anno xi Kal. Apr. invenitur luna vicesima quinta et feria secunda. Itaque cum duse res, et luna et dies, commutatse inveniantur, recte xi Kal. Apr. na- talis mundi observari visus est.

VI. Itaque majores nostri judicaverunt mensem integrum esse observandum ad natalem mundi, et Pascha celebrandum, in quacunque parte ejus et

ctori statim dicitur subjectus in eam spem, ut de cor- nmteloB interitu liberetur,

>> Forte, ex quo, Quse sequuntur manca videntur.

c Vox terram deesse videtur.

^l

D. MARTLM DLMIENSIS VARll VERSUS.

bl

dies et luna coucurrerent. Neque enim hoc sine a enim rediit [Forte, redit], et finem dierum renovat.

ScripturaB auctoritate. Ait enim Moyses : Metisis hic vohis initixm mensium est : primns ent in mensibus anni [Exod. xii, 2). Quo verbo totum mensem ad natalis mundi diem consecravit. Ita majores nostri qui XI Kal. Apr. die natalem mundi invenerunt, mensem primum constitucntes in xi KaL Maias de- linierunt Sic Pascha nec ante xi KaL Apr. nec post XI KaL Maias celebrare Uccbit. Sed cum in hoc mense et luna et dies convenissent, luna scllicet decima quarta et dies Dominica, tunc Pascha cele- braretur. Sane quia rursus frequenter iuna decima quarta cum Dominica die concurreret, extendi lunam septem dies maluerunt, dummodo diem Dominicam in resurrectionis la^titia retinerent. Ita quando sic

Hsec magis erunt in natalis Isetitia, et in creatursB liberatione servauda, maxime cum intra primi men- sis terminos retineiUur. Rursum majorem diei reli- gionem, quam lunee dicerunt. Decimam quartam enim lunamegredimur; diem autem nunquam egre- dimur, quia tota salus est in resurrectione diei. Dies autcm Dominica et iuitium dicrum habet et resurrectionem ; propter quod in ipsa dominus re- suiTexit; luna vero, licet usque ad vicesimam pri- mam partein extensam [An extcnsatj, non totam complet noctem : plurimum tanien noctis illuuiinat, et post se quidem relinquit tenebrois, sed eas quee in ante sunt superat : in quo majorcs nostri maluerunt usque ad vicesimam * quam aiite decimam quurlam

dies venerit usque ad vicesimam primam lunam, U Pascha celebrari. Quia relinquere tcnebras post ter-

propter Dominicam diem Pascha differimus semper, ut nee ante xi Kal. Apr. nec post xi Kol. Maias ce- lebretur : sic inventum est, ut meusis et dies et luna in celebrationc Paschae retineretur.

VII. Prudenler igitur magis ad lunaui et diem, quam ad xi Kal. Apr. ad natalem mundi redigcmur. Luua enim priina totas noctis illuminat tenebi^as, et Dominica dies resurrectio est dierum : ad initium

■ Ex antea dictis rescribendum videtur, ad vicesi' mam prtmam.

gum melius est, quani autecedentes non posse su- perare. Itaque hac summa et hac conchisione, qu« a majoribus constituum est *>, Pascha ueque ante xi Kal. Apr. nec post xi Kal. Maias posse celobrari. Cujus pinacis constitueiidi quffi fucrit ratio, in quo niediocritas potuit, ediximus : per gratiam Salvatoris nostri Jcsu Christi, cui est houor et gloiia in saecu- lis, ct in sajcula sa^culonim. Amen.

^ Aut delendum relativum qiKe, aut rescribendum constituta est, Quod tamen posteiius minusplacet.

B. MARTINI DUMIENSIS EPISGOPI YARII VERSUS.

IN BA8ILIGA. Q

Post evangelicum bisseni dogma senatus, Quod regnum Christi toto jam personat orbe, Postque sacrum PauU stylum quo curia mundi Victa suos tandem stupuit siluisse sophistas. Aretous, Martine, tifci in extrema recessus Panditur, inque via lidei patet invia toHus. Virtutum signis, meritorum et laude tuorum, Excitat affectum Christi Germania frigens, Fiagratet accenso divini Spiritus igne, Soivit ab infenso strictas Aquilone pruiuas. Immanes, variasque pio sub foidere Christi Asciscis gentes. Alamannus, Saxo, Toringus, Pannonius, Rugus, Sclavus, Nara, Sarmata, Datus, Ostrogothus, Fmncus, Bur^undio, Dacus, Alanus, Te duce nosse Deum gaudent. Tua signa Suevus D Admirans didicit iidei quo tmmite pergat, DevotQsque tuis meritis hajc atria claro Culmine sustollens, Christi venerobile templum Constituit, quo clai-a vigens, Martine tuorum Gratia signorum votis te adesse precatur.

Electum, propriumque tenet te Gallia gaudens Pastorem, tcneat GalUecia tota patronura.

EJUSDEM IN REFEGTORIO.

Non hic auratis ornantur prandia fulcris :

Assyrius murex nec tibi sigma dcdit. Nec per mulliplices abaco splendente cavenias,

Ponentur nitida? codicis arte dapes. Noc scyphus hic dabitur rutilo cui forte metailo

Crustatum stringat tortilis ansa latus. Vina mihi non sunt Gazetica, Chia, Falorna,

Qua?que Sarapteno palmite missa bibas. Sed quidquid tenuis non complet copia meuso?,

Suppleat hoc petimus gratia plena tibi.

EPITAPHIUM EJUSDEM.

Pannoniis genitus, transcendens equora vasla, Galliciai in gremium divinis nutibus actus, Confessor, Martine, tua hac dicatus ■ in aula Antistes, cultum instituit ritumque sacrorum ; Teque, patrone, sequens fumulus Martinus eodeni Nomine, non merito, hic in Christi pace quiesco.

' Sic Bollandiani Act. saiict. Martiui toni. III, pag. 89, uuin. 13. Al., dicatur.

at

ANNO DOMINI DLXXVl.

SANCTUS GERMANUS

PARISIENSIS EPISCOPUS.

NOTITIA

{Ex Gallia christiana).

\u pago ^€duensi, vico Lausia, Eleulherio et Euse- A bia pareutlbus natus Germanus, diaconus, triennio- que post presbyter a sancto Agrippino Augustodu- nensi episcopo ordinatus, abbasque Sancti Syrapho- riani a Nectario praefeclus, cum eo coucilio v Aure- lianensi, anno 549, interfuit. Cuui autem sanctitate vitae, moribus etmiraculorum virtute clareret, voca- tiir ad regimen Parisiensis Ecclcsiae, mortuo Eusebio an. 555 {Act. sanct, Bened., t. I, p. 234) ut testis est Fortunatos auctor, suorum temporum episcopus Pic- taviensis qui res ab eo praeclare gestas libro de vita ejus scripto tradidit, consentitque Gisscmaiiis iu Vita sancti Droctrovei.

Nibil novus dignitatis gradis nuitavit iu cultu,

victu, vigiliis et aspcritate pa;nitentiai sanctissimi

vii-i. luterfuit anno 557 Parisiensi lu concilio, habito B

ad resarcienda damna omnia Ecclesiro ex bellis civi-

libus illaia. Astitit anno 558 translationi sancti

Ursini Bituricensis episcopi, sicut et Sancti Albini

Andegavensis, cujus tempus non adnotatur. Hujus in

honorem ecclesiam voluntate et imperio Childeberti

regis ante portam Andegavensis urbis fundasse me-

moratur in charta Nesingi episcopi, in notis Baluzii

ad Servatum Lupum, pag. 378. Quantiim sub eo

proBsuIe Childebertus rex pietate enituerit, ostendit

iinpnmis, qaod Ecclesia; Parisieusi, sanitate recepta

precibus sancti Prcesulis, cellas, regiam villam in

quaconvaluerat, cellamque in provincia cum basilica

Sancti Homani donaverit anno regni 47, in mense

Januario {Hist. Eccles. Paris., t. I, pag. 82). Sed

pi-aaertim notatu digna regis hujus effusa in paupe- ^

res liberalitas, ita ut auream et argenteam supcllo-

clilem ad eos nutriendos et fovendos confringeret ac

conllaret, consilio et exemplis Germaui permotus :

tuide forte nata opinio sanctum Gcrmanum fuisse

regi ab eleemosynis primum, et, ut modo loquimur,

inigDum eleemosynarium. CaBsaraugustaj urbis opu-

lentissimai in Hispania ad ripas Iberi obsidione soluta,

el inde allata Vincentii diaconi et martyris stola,

reversus Lutetiam Childebertus aedificare ccepit

Pjid.,p. 87) sancti Germani pontificis horlatu, sancti

Vincentii nomine, illustrem basilicam, in qua dictam

flulam deposuit. Hanc autcm absolutam dicavit, ct

[>iurt}iU5 donatiouibus auxil sanctus Gcrmanus 23

Dec. 558 ; qua die defunctus Childebertus paulo post inibi sepelitur. Successor ejus Clotarius Francorum coronam adeptus, Parisios venit, ubi ob contemptum beatum Gcrmanum in gravcm morbum incidens, ab eodem sancto sanatur, scribcnte fortunato. Eumdem acceptis regina; Radegundis sacramentalibus litteris a proposito uxoris recipiendae deterret sanctus Ger- manus ann. 559 ; tum Pietavos profect,us ut ab eapro rege veniam deprecarctur, Agnctemcoramaliisepis- copis in monasterio saiV^Ue Radegundis abbatissam consecravit, quod in epistola ad episcopos concilii Turonensis ipsa memorat Radegundis. Ordinavit anno circiter 500 Syagrium Alduenscm episcopum. Inter alia privilegia, immunitatem ab episcopo Pa- risiensi et quovis alio monachis Sancti Vincentii lar- gitus et XII Kal. Septembris anno 5 Chariberti regis, Christi 565 {Ibid., p. 89). Astitit an. 566 xv Kal. Decemb. concilio Turonensi ii, ubi dccretum cpisco- porum de suscepta bcataj Radegundis cpistola con- scriptum est {Conc. Hard. tom. III, col. 367). Conse- cravit anno 568 Feiicem Biturigum episcopum. Circa idem tempus, est Charibcrtus rex incesti crimine insimulatus; quippe qui repudiata legitima conjuge Ingoberta, Meroflcdcm ac postea Marcofevam ejus sororem religiosa vestc indutam, conjugio sibi copu- laverat. Cum nollet eam dimittere, ab eodcm Ger- mano sacris interdictus est : quod recitant Gregorius lib. IV, cap. 26, et Gesta veterum Francorum cap. 30, ubi et legitur a rege Chariberto Eucoiismam civita- tcm missum Germanum cum Gregorio Turonensi consecrassc basilicajn sancti Eparchii {Labb. Nov. Riblioth. t. I, ]). t52\ qui inibi nuper sepultus fue- rut. At errorem in iiomiiiibus deprehendunt doctis- simi BoIIandista^ ex teinporis ratione : nam sanctus Germanus a?que ac Charibcrtus rcx ante sanctum Eparchium e vivis excesscre, ut notant tomo I Julii, pag. 109. Invitatus a Domnolo Cenomanensi cpiscopo ad dedicationem monastcrii Sancti Vincentii juxta urbem Cenomanorum eidem astitit anno 571, Kal. Novemb., ut constat ex litteris Domnoli pridie nonas Martias datis in hanc rem, quibus subscripsifGerma- nus. Interfuit anno 573 concilio Parisiensi iv {Conc. Hard. tom. III, col. 404), ubi inter cwtera depositns est Promotus, qui cpiscopalc officium in dioe<*csi Car-

85 SANCTUS GERMANUS,

notensi usurparat, niminim in Castrodunensi, et qiii ad synodum a Germano invitatus venire contempse- rat. Anno 573, Brunichildem rcginam luculenta hor- tatus est epistola ut Sigibertum conjugem a cojisilio belli quod fratri inferebat suo revocarot {Hist, eccL Paris,, t, /, ;). 96). Hanc habes in appcndice Operum Gregorii Turoncnsis novissima» editionis, col. i3i3 [Vid, infra col. 900). Infinitus essem si sancti anti- stitis virtutes et miracula rccenserc veilem. Hunc Robertus rex in diplomate Parisiorum clypeum inex- pugnabilem nuncupat. Celebrat Fortunatus ejus mo- rum sanctitatem, clcrique Parisicnsis sub eo ponti- ficcreligionem eteccleslastici chori conccntum : nam poemate 19, lib. ii, ejus institulum recens de psal- modia commcndat, quam a populo et clero parisiensi mira frequentia ct animorum alacrilate perhibet su- sceptam fuissc. Demum fere octogenarius in coelum migravit Germanus v Kalend. Junias anno 576, paulo post quam Sigiberto regi comminatus mortem fuisset ac prffidixissct, ut refert Gregorius Turonensis lib. IV, cap. 52. Diem quoque sui ipse obitus paulo ante pronuntiaverat. De ejus funere ita laudatus Gregorius lil>ro v, cap. 8 : « In cujiis, inquit, exse- quiis, multis virtutibus quas in corpore gesscrat, hoc miraculum confirmationem fecit. Nam carcerariis acclamantibus, corpu^ in platea aggravatum est, so- lutisque eisdem, rursus sine labore levatur : ipsi quo- que qui soluti fuerant, in obsequium funeris usque ad basilicam in qua sepuitus est, liJjcri pervenerunt. Ad sepulcrum aulein ejus multas vii-tutes, Domino tribueute, credentes experiuntur. » IIopc Gregorius, qui postea commendat librum vitte sancti ponlificis a Fortunato presbytero compositum. Alii citius, tardius alii mortem ejus assignant, nempe annis 575, 577. Baronius biennio post defunctum tradit Germanum, et Hugo Flaviniacensis ex Chroiiico Virdunensi apud ' Labba^um p. 101, 9 Februar. 582, ubi perperam fratrem ei fuisse Pauluin Virdunensem episcopum asserit, qui vigebat anno 630. Tumulatur in oratorio sancti Symphoriani, quod ipse construxerat in in- gressu basilicoe sancti Vincentii, ubi prius sepultura?

PARISIENSIS EPISCOPUS. of^

^ dati fuerant parentes ejus Eleutherius et Eusebia, pro quorum anniversario multa largitusfuerateidem ecclesi». Germani epitaphium a Chilperico rege, in poeticis litteris exculto, conscriptum notat Aimoinus lib. III, cap. 16; quod tamen alii a rege ei positum tantum, ab illo vero qui Vitce sancti Germani acta composuit, scriptum esse contendunt. Mabillonius ad annum 576, n. 68, a Chilperico rege compositum quidem epitaphium conjicit, sed ab Aimoino expo- litum. Sic autem habet : EcclesicB speculum, patrice vigor, ara reomm,

Et pater, et medicus, pastor, amorque gregis, Germanus virtute, fide, corde, ore beatus,

Carne tcnet tumulum, mentis honore pohm, Vir qui dura nihil nocuerunt fata sepulcri, B Vivit enim, nam mors quem tulit ipsa timet. Crevit adhuc potius justus post funera, nam qni

Fictilc vas fuerat, gemma superba micat, Hujus opem ac mcritum mutis data verba loquuntur,

Redditus et ccecis proidicat orc dies, Nunc vir a2)ostolicus sapicns de carne trophceum

Jure triumj^hali considet arcc throni.

Translatum est sacrum (Jermani corpus ad ma- jorcm ecclesiam viii Kal. Augusti anno 755-, astante Pipino rege, latus ejus stipantibus Carlomanno et Carolo qui postea dictus est Magnus, sub Lansfrido sancti Germani abbate, cujus festi memoria recoli- tur die 25 Julii. Ejus in hoiiorem Bertichramnus, Cenf»manorum episcopus, qui ab eo presbyter or- dinatus fuerat, monasterium apud Cenomanos ^ ultra lluvium Sarthai condidit et dotavit, quod nunc redactum est in paraicialem ecclesiam sub- urbanam. Ab ejus quoque nomine dicta apud Pa- risios ecclesia sancti Germani vcteris, prius capella Sancti Joannis Baptistae ab ipso saucto Germano tunc abbale Sancti Symphoriani constructa, in quam ob metum Normannorum ejusdem sancti corpus translatum anno 886, per biennium depo- situm mansit. Sancto Germano tribuitur opus de Missa tomo V Anecdot., col. 91.

SANCTI GERMANI,

PARISIENSIS EPISCOPI

VITA,

AUCTORE \ENANTIO FORTUNATO EPISCOPO PICTAYIENSI

Ad mss, Codd. diligenicr recoginta.

I. Beatus igitnr Germanus Parisiorum pontifex, j) quod hunc post alterum intra breve spatium conce- territorii Augustodunensis indigena, patre Eleuthe- pisset in utero, pudore mota muliebri cupicbat ante rio, matre quoque Eusebia, honestis honoratisque partum infantem exstinguere : et accepta potione iil parentibus procreatus est. Cujus genitrix, pro co abortivum projiceret, dura noccre non posset, incu-

S7

VITA.

08

babat in ventre, ut pondere prcefodaret quem ve- a IV. Igitur quadam vice dum cibum fessus accipe-

nena csdere non valerent. Gertabat mater cum parvulo, renitebatur infans ab utero : erat ergo pugna inter mulierem et viscera. Lffidebatur ma- trona, nec nocebatur infantia : obluctabatur sar- cina, ne genitrix fieret parricida. Id actum est, ut servatus incolumis, ipse illaesus procederet, et ma- trem redderet innocentcm. Erat hinc futura prfle- noscere, ante fecisse [AL, factam pro eo] virtutem, quam nasci contigerit.

II. Deinde cum Avallone castro (a) cum Stratidio propinquo puer scholis excurreret, mater parentis (6) ut ejus hffireditatem acquireret, de adolescentis fallitura nece tractavit. Qu» temperatam potionem in ampullula condidit, vinum quoque in altera, prce-

ret, ingrediente Amando monacho in fenile cum lu- mine, carbone decidente, flamma fenum corripuit, et arida nutrimenta vorax ignis allambit. Concurron- tibus reliquis, nec tamen incurrentibus, tardius ipse prosiliens, rapta de foco cucuma, ascendens supra fabricam concinens AJleluia, fundens paululum aquo in crucis imaginem restinxit incendia : ac de manu Sancti imbre sedata est ignis unda, quam vix ex« stinguerent flumina. Quod tamen postero die cujus insidiis actum est hostis ipse confessus est.

V. Chariulfus quidam Francus partim villaB basi- licse res obstinatus invaserat. Quem cum Vir Dei ad reddendum aliquatenus commoneret, nec tamen profic^ret, ad orationem se convertit, nec fides vin-

cipiens puellae ut venientibus ambobus illi porrigeret B dictam distuiit. Statim ex vicino ferus ursus exsi-

dc vino, isti de maleficip. Sed ignorans ministra, ampullulam mutat et pocula; vinum sancto Ger- mano, venenum dat Stratidio ; et dum insonti pr»- paratur interitus, auctor cadit in laqueum. Quo mater ejus cognito, puellam increpat cum fletu, exstinxisse se filium. Cui Stratidio, sollicite impenso studio, facto de ipsis maleficiis vario, etsi mors vilam non absiulit, tamen signum mortis infixit.

III. Binc ad parentem suum sanctum Scopilionem Lausia (c) se confereus, moribus hoi^estis alitus et institiitus est. Qui cura fere mille passus longe a vico consisterent, jugiter ad matutinos currebant, ducti fidei calore per tempestatem, per hiemem. Qui intra terni lustri spatium (d) a beato Agrippino diaconus

liens tres illius equos interfecit, nec sic a duritia resipiscit. Sequenti vero nocte duplicavit ultor per- niciem. Sex jumenta interemit, nec si quoque poena sulfecit. Tertia idem nocte novem vehicula prosternit, triplicato cadavere : sic labor crescebat in cladem. Dehinc ad beatum Virum tardius dirigit puerum ; agrum reformat invasum, calamitas com- pescitur. Id actum est, ut bestia castigante homo sensum acciperet, et daret non intelligenti bellua rationem.

VI. Dehinc bcatus Agricola Cabillonensis {Chalon- sur-Saone) episcopus habens cubicularium graviter vi febrium fessum, qui destinato animo totus pen- debat in transitu, dirigit ad sanctum Virum interce-

instituitur, et sequente triennio presbyter ordinatur. ^ dendi suffragium. Tunc perceptis apicibus basilicee

Dehinc a pontifice Nectario abbas ad Sanctum Sjm- porianum merito dignus asciscitur. Quanta vero inibi abslineutia vixerit, quantis quoque vigiliis conti- nuando duraverit, quibus eleemosynis profusus ex- &Utent, illa res una testis esi, cum jam rebus reli- quis pauperibus erogatis nec panis ipse resideret quatenus fratres reficercniur. Qua de re insurgenti- bus adversuin se monachis, retrudens se in cellula, amare flevit et doluit. Inter heec ipso orante qua^dam Anna matrona duorum saumariorum (e) cum pane dirigit onera. Sequenti etiam die cum annona des- Unavit plena carpenti vehicula : ita ut exinde raonachi cura saturareniur cibo, terrerentur rai-

sub porticu ad sancti Syraphoriani sepulcrura pro- grediiur. Inierea vir jusius oraiioni incubuii, ter- rara corpore premens ei sidera raenie transcen- dens ; et quasi ante se habens prseseniiam Doraini, pro voto supplicis obsecraior accedii. Nara raox vicinus Rederapioris auribus cxaudiiur, ei adhuc islo recubanie in pulvcre, ©grotura raedicina per- fudit; ac jusio jacente iii paviraenio, languidus surgii de lectulo, anie currentera raedelara [Pro currenie raedela] quara peroret qui supplicat : iia ui poriiiori redeunii obviara puer occurrerei cui parabaniur exsequise ; ut non esset arabiguura ea- dera hora languidura saluii fuisse redditum, qua

raculo (f), His iiaque celebriier inienius officiis, rv Vir beaiissimus fusus orasse comperitur.

non desiit pra^dicandis raanifesiari rairaculis. VII. Nec illud oraiiii convenii, quod ad doraum

(a) Avallo seu Aballo {Avallon), oppidum in ducaiu Burfnintia? inter Augusiodunum et Antissiodorura.

(6) Alia exemplaria habent, propm^ui, sed utraque vox, parens et propmquus, Foriunaio synonyraa est. Hinc ad parentem suum sanctum Scopilionem, eic., hic, nura. 3.

(c) Lausia seu Lansea {Luzy), oppiduiura inter Au^tistodunum et Ligerim raedio rere iniervallo positum.

(d) Dubium est an spaiium istud quindecim anno- rum a sancti Germam nativitaie, an a icrapore quo Scopilionis disciplinara subiit, sit raeiiendura. Posie- rius magis arriaet : nam Agrippinus iCduensis epis- capus, qui Germanum ordinavit diaconura, nondura sedem obUnebat anno 517, quo Pra^raatius ipsius Agrippini decessor Epaonensi conciiio subscripsit.

At vero sancius Gerraanus anno ciiato, viginii rai- nimum annos jam aiiigerat, siquidem fere ocio- genarius evolavit ad ccelos {Ex Fortunato num. 76) anno 676.

(e) Sauraarii, equi Sarcinarii, Gallis sommiers a aoYiia, sarcina,

(f) Post haec verba apud Suriura ei in nonnullis apogi'aphis posierioris «^iaiis inseruniur hi versus : « C^jus bonis operibus inflararaatus episcopus, sano- iura Virura neque adhuc isia recusaniera, quem eUam prGedicabaiii dseraonia, in custodiara trusit. Cui faieor nutu divino aperiebaiur ergasiulura, sed non hinc egrediebaiur, nisi supplcx ei episcopalis dareiur praecepUo. » At cura isla in anliquioribus sincerionbusque nierabranis non ieganiur, huc re- vocanda in secessum duximus.

H* SANCTIS GERMANUS, PAKlSIExNSIS EPISCOPLS. 60

Ebronis pro fide Justi collalum est. Giyus ingre- ^ testimonio. Qua occasione filii vel fiiiffi iia sancte

diente domum, Anna matrona proclamai rem mira- bilem se videre. Inquisita a coqjuge quid esset quod inspiceret, ait : Ecce beatus Germanus cornuta facie mihi videtur incedere : quod pene vix valeo aut iu- tueri lumine, aut sennone conferre, sanctum virum novo more cornibus radiantem. Consternataque mirabatur mulicr hominem nostro tempore in figura Moysi potuisse conspicere. Credendum quod et iste post colloquium Domiui potuit a mulierc cornu exaltatus agnosci. Cujus causas pavore Ebro eadem die juxta Sanctum sedere nullatenus preesumpsit duplici pro merito, moerore pariter ct terrore.

VIII. Contigit ut pro villis Augustodunensis EccIesiaB Theodcberto regi Cabillone occurreret.

conversati sunt, ut per monasteria nunc regani agmina monachorum. Quae causa modo mirabili profuit patri vol gcrmini, ut parvum geniioris flagitium posteris transiret in luctum.

XI. In pago Alisiense (6) hsec res gesta esi. Con- jux illustris viri Vulfarii, Destasia nomine, vitalis spei destituta solatiis, linguoe carens offlciis, per bi- duum jam muta, spiritu dedciente decumbens, appa- ratis exsequiis jam palpitabat exanimis. Cui euiogiis per presbyterum suum direclis et violenter adaperiis pra^mortusB deniibus in ore transjectis, mox ut fau- ces semivivoe liquor benedictionis introiit, statim incipit prseniortua vitse flatibus anhelare, ocuH nece praeclusi lumen diei requirere, ut post funerum pal-

Memor sancti Symphoriani in ingi*essu palatii, iia C iorein facies in ruborem transiret, donec cunctis

stupentibus vivificata consurgeret, et circumstanles auctorem muneris gratiam prsedicarent. Quce sin- gulis annis tributum vitte solvit pro prctio.

Xli. Caeterum revelaliouum suaruni quis scruiator introeat, cui ante quatuor annorum curricula, ipsa episcopatus sui causa non est abscondita? Itaiiue posilus in sopore, inspicit a quodani sene claves sibi portffi Parisiacai porrigi. Intem)gans quid hoc ficret, acc^epit responsiun, ut salvas cas facrerel. Quod post civitatis ejus episcopo (c) dccedonte dum pra»cellentissimo regi Childeberlo occurreret, in ejus electione eflectum illa vox proraeruit. Ordinatusque pontifex qualis quantusque se gesserit, hoc cxpedire lingua mortalis non sufflcit, quoniam supra homi- nem fuit omne quod edidit. Denique adeptus gra- dum cura? pastoralis, <le reliquo monachus persis- tebat. Ilinc se frequentibus exercebat vigiliis, inde contiimatis macerehat inediis. Pernoclahat algida sonectus per hiemem sustinons dupliciter frugus, n*tatis et temporis, quod nec tolerarc possint petu- lcnli juvcnes : seipsum pene ohliviscens pro victoria corporis, tanquam si simul accessissent dignitas et neccssitas; qua3 vero eleemosynffi tani de rebus ecciesiaj quam populi oblatione vel rogio niuncre per manus Sancti factffi sunt, solus ille qui omnia sil, novit et numerat.

XIll. Denique quadam vice prsecellentissimus Chil- debertus rex cum ei direxisset sex millia solidorum

Spiritu Dei redundante locutus est, ut ante rex an- nueret, quam vcrba petitor explicaret. Cui et ore prophetico finem dixit de transitu. Quod paucis interim diebus (a) dum ad Rhemos remeavit, in ipso itinere rex extrema sorte defecit, quasi sancti Viri sermo dictus fuisset ab angelo.

IX. Et quoniam beatissimo erat familiare in basi- lica sancti Symphoriani soli vigilias ducere, euntem eum monachus Sylvester proseqiiitur. Et ingressi pariter ad sancti martyris tumulum, circa noctis medium ab altari tumultumfrequentantemrumores accipiunt, tanquam si ad rapinam collecta cuiTcret multitudo. Credens enjm vir Dei versari latronum incursum, imperat monacho ante sepulcrum psal- lere. Ipse vero accedit ad altare. Dcliine illa turba ad monachum quo psaltebat alacriter properat. Quo mactato graviter et in terram projecto ac semivivo rdicto, veloces elfugiunt. Qui vix voce tlebili cladem suam replicans, a dffimonibus se cicsum gravi con- gressu confessus est.

X. Accidit ut Sabarici famulus ^4:}sarius nomine a l virum de quo ioquimur injuriam passus confu- gcret, supplicans ut quolihet pretio eum de inso- lentis domini servitio liberaret. Quod indignatus Sabaricus pro ^4:Isario ct conjuge vel unico ejus Filio, octoginta solidos pretii nomen petiit, quominus fa- mulos servili ditione laxaret. Tamen hoc non dubi- tavit misericordia Justi vel pcrquirere vel donare.

B

Qao pretio persoluto, contigit ut ante basilicam n pauperibus eroganda, expendens tria millia revcrti-

sfiepe dictus Sabaricus pra?teriret, nec tamen ora- tioni quoque occurreret. Qui domum suam ingrc- diens, statim affligitur, ligatur, ct calenis revinctus ad Sanctum porducitur. Neque sic a pio viro mise- ricordia tollitur, sed statim missa preco ejus ohti- nente fide purgatur. Tunc adjecit Sabaricus adhnc viginti aureos ad pretium quod acceperat, et de centum solidis crux ad sepulcrum beati Symphoriani ab ipso suspensa est : quae usque hodie res est in

(a) Et tamen Gregorius Turon. in lib. iii Uist., cap. 36, scribit Theodobertum diutissime eegro- tasse, et cap. 37, anno 37 post Clodovei obitum, retfni sui 1 i, Christi scilicet 558, obiisse.

(b) Alexia (Alisc), oppidum quondam validissi- m iin in colle apud Maiidubios in Bm^gundia situm.

tur ad palatium; intcrrogatus a rego si adhuc resi- dorot quod egenis trihueret, respondit inedielatein rosedisse, nec invenisse inopes quibus totum expcn- deret. Cui rex iiiquit : « Domine, dona qiiod restitit : nam Christo largiente quod donetur non deficiet : »» iiicidens orata missoria, argenteavasacomminuens, qiiidquidprimum hal>uit dans sacerdoti ne porderet. Erat ergo cxspectanda contentio inler sacerdotcm et principem. Faciebant apud se de misericordia pugnam

Ca^sari notissimum lib. vii de Bell. Gall., nuiic vi- cus est colli declivis impositus.

(c) Eusebio sanctus Gcrmanus successit in sedeni Parisiacam ante concilium Parisiense iii, anno 557 cclebratum, cui Germanus subscripsit.

61

VITA.

62

ei do pietate ceriamen, thesauros ut spargorent, et J^ Christi nomine invocato, concussa sanctis digitis ad

de suis talentls egeni ditescerent, festini ad futura lucra, ut bratheum semen (a) sererent, et post mes- sores accederent aurolentam per segetem : ut sacerdos locupletaretur regalibus thesauris, et in regem flore- ret gralia sacerdotis, qui suum solum hoc credidit, quod nudus aut egenus accepit.

XIV. Sed revertamur ad ordinem. Quidam in Exona (Essonej prope Corbolium) vico de fiscalibus famulis Gildomeris nomine, cum die Dominico quiddam ope- ratus sit, ita conli*ahilur digitis, ut unguium acumen partem transiret in alteram. Qui Parisius sancto viro occurrit in oratorio ; et oratione data, manuque per- uncta oleo, ungues de palma retractffi sunt. Digitis redditur organum et in antiquo officio nervorum tela

se juDctora revertitur, et suce fidei merito salvus domum reducitur.

XIX. Item faber, Ligerius nomine turbulenti dse- monis arreptus insania, ita bestiali feritate proru- perat, ut catenis collo manibusque revinctus vix ad beati Vii'i traheretur prfesentiam. Ipde miserabilior, ut qui sustinebat ab hoste violentiam, ipsi adderetur altera poena per vincula. Quem tamen sacerdos apud se imperat detineri; et, sicut septimo die Deus quievit ab opere, 'ita et opera Dei transacta hebdo- mada eripitur a daemone ; sicque in propria redire securus mcruit liberatus ab hoste.

XX. Waddo vir illuster, consiliis regis particeps, typum dupliciterincurrens febrisetfrigoris, exspur-

retexitur. Quem clericum post effectum, et ut inte- B gandus sancti Viri praesentatur obtutibus. Interea

grum salvum facerct, peste liberavit et crimine.

XV. Rursus qusedam mulier nomine Favonia in urbe Parisiaca per novcm dies percipiens nihil pree- tcr pulticulam, ore aperto inhians sancto Viro oblata eil. Quffi velut ferro opposito nulla lege poterat jun- gere dentes aut labia. Quara in oratorio sacro per- uncta oleo, palpato undique capite sine tarditate saluli restituit.

XVI. Accidit ut puella qusedam de Medardi Mogli- dunensis (6) familia filans die Dominico, contracta manu damnaretur supplicio. Qua contacta oleo virtus iufudit remedium. Hiuc stupentes digiti vigorem pri- stinum resipiscunt, oblitum artis oftlcium reducti ar- ticuli meditantur, manusiamosa disteuditur, etpur- gata vitio dextera saluii reducitur.

XVn. Recte creditur inserendum illud quoque mi- mculum. Boboliuus quidam de vico Noviomo (NoyoHj iii Picardia) vehementer inimici pervasus insidiis, ad Uoniincm Dei vinculis nexus adducitur, rebelli spi- ritu i-otatus excutitur nec lassatur. Qui, exorante «mcto Viro, quasi de longo itinere ad se suamque nieniem septimo die revertitur. Sic dupliciter libe- raius, dum fugit umbra de sensibus, cateua cadit de nidnibus et sauus redditur et soiutus.

XVIII. lioc autem memoriae jure perpetuo est tra- d.ndimi. Quidam ex Nantharici [An Nemptodori? Xmtcrre?] familia, separatis ab invicem maxillarum jnncturis, ore aperio ad sanctum Virum perducitur.

hora solita febre concussus gravissima, ut refrigera- retur vel aquam instanter expostulat. Qua sibi dene- gata in sancti pontificis insolescit injuriam. Vir ta- men Dei contentus ut obtineret victoriam, oratione explioata, potum ei donans in calida, hominem re- vocavitsalutem ad pristinam, etimminens periculum tali curavit antidoto, febrem curans per calidam.

XXI. Nec illud est prsetereundum similis causae miraculum. Regino^ ChrodosintfE (e) minister, Uifus nomine, typo [Id est, fehri 'periodica] vexabatur gra- vissime. Poscens suffragia medelae, perrexit ad pon- tificem. Quem vir Dei constanter ducit ad baptiste- rium. Sed exorante Sancto coepit afQigi gravius in

p proximo liberandus. Postulat ardens et aestuans aquae modicum, sed negatur. Qui fellis amaritudine susci- tatus acerrime, balteum suum ad Sancii vesiigia projecit clamans : Tu me, domine, interficis, cum sanare debueras. Sed hoc tibi notum sit, quia per te morior. Vita mea a te erit requirenda a rege vel a pareniibus. Interdum pr» calore per bapiisteiii pavimentum voluiaiur. Oranie beaio Viro in sopo- rem converiiiur, et aliquantulum post somnum ex- ciiatus, ab ipso in omncm incolumitaiem languidus reformaiiu*. Inquisitus a poniifice cur ianium locutus sii ad injuriam sacerdoiis, respondit solum ei graiias referens, nihil se de suis verbis recordari confessus est.

XXII. Praecelleniissimus Childebertus rex cum

Quem signo ci-ucis impresso sanitaii reddiium vetuii J) equum necessarium ad sellam beaii viri donasset

iie acciperet vini potum aut carnis edulium (c). Qui prceccpto posiposito ad normam sui langoris staiim roductus est. Sed ne pra^varicantis negligeniia justo siibii-aheret gloiiam, in Spedoieno (d) villa rursus ei oblatus est. Cujus loca maxillarum sancio perunguens oleo, ac beatis nunibus meutum astringens et labia

(a) Ila mss. Codd., ubilegendum videtur bracteum f^men, hoc aureum vel argenteum : nam braciea est i:uh vel argenti lamina suoiilior. Cui inierpreiationi fdvet quod sequiiur de aurolenta segeie.

(6} Melodunnm (Melun), ad Sequanam decem leu- ^is supra Luietiam Parisionim. In quibusdam Mss. l^gitur de domo Medardi Meglidmwisis famHim,

(c) Simiie quid de sancto Patre Benedicto legiiur in iib. u. Dial greg. Magni, cap. 16.

vehiculum rogai ipse qui dederat ut eum sibi rcii- nerei, nec cuiquam iribueret. Interim beatus vir, postulanie captivo, equum donat in preiio, quoniam apud pontificem plus fuii quam illa regis vox pau- peris. Jubei igitur ui quindecim eum venundaret so- lidis : quem pauper ipse cum duceret, negoiiator

(d) AI., Spedenoio (Espone)^ vicus prope Medun- tam Castnim (Mantes) decem leucis infra Lutetiam Parisiorum, non longe a confluenie Mandr® in Se- quanam.

(e) Gregorio Turon. In lib iv, cap. 3, Cloisinda vocalur, Clotarii rcgis filia, qua» Alboino Langobar- dorum rcgi postea nupsit. Ex hoc loco videas regum Francoruin filias in patcrna donio adhuc de- gentes reginas appellari.

*J SANCTUS GERMANUS,

occurrit, eruitque prffidictiuu equum daodecim au- reis. Qao emptonegotiatoradducitadstabulum. Sed quoniam minus dederat quam virDei prseceperat, equus sub nocte moritur, ne Sancti Terbum iret in- cassnm. Unde sequenti die sellarem de stabulo jnn- ctis bobus extinctum retraxit emptor mortnum ve- hiculum, qui versa vice capistro non capite, sed pe- dibus alligatus educitur.

XXIII. Est operce pretium illud memorice tradere, qualiter Sacerdos Christi solitus erat de ipsis quoque regibus.triumphare. Igitur cum glorioso Clotario regi occurrisset ex solito, nec tamen de sancto Virostante ante palatium ei fuerit nuntiatum, mora facta ante vestibuliun non reprsesentatus inde domam reverti- tur. Seqncns nox in oratorio vigiliis ducitur, rex do- lore atque febris infestatione torquetur. Vix primo diluculo ad domum ecclesiae a proceribus concursa- tur; poena regis eiponitur, ut sua visitatione regis doloris vim mitiget optimatesdeprecantur.Mox apud pietatem iiyurifle causa postponitur, qui ante nec nuntiabatur, intrat honoratus et exoratus palatium. Rexvix assurgitde lectulo, csesum se divino flagello conqueritur. Allambit sancti palliolum, vestem Sa- cerdotis deducit per loca doloris. Culpam confessus criminis mox dolor omnis fugatur : idque actum est, ut cujus incurrerat de conteraptu periculum, senti- ret tactu remedium.

XXIV. In pago Parisiaco Vico Novo {Infra, num. 40) res gesta est. Quidam in eodem loco impetu lupi rabidi laceratus et extra sensum effectus beato Sacerdoti miserenter oblatus est. Hic ad illa suae ar- tis recurrens sufTragia, mox brachio olei benedicti liquore circamlito et sacris eo digitis medicabiliter attrectato pestis illa quae viscera dolore grassante pervaserat, loca fugit obsessa, etjam putredine reso- luta, vigore pristino restituto, sine cunctatione velut experrecto de sopore dolor recessit, mens rediit.

XXV. Item de Vico Mantola (a) Waldulfi ciyusdam ancilla, anno et novem mensibus gravi cfficitate per- cussa, per soporem admonita ut fimbriam Sancti si tangeret, mox visum reciperet, die quadam sacerdoti occurrit; sed multa nocte circumdata ita constrictis luminibus, ut unde oleum benedictum ii^jiceret, lu* minis]additum non prsestaret. Tamen peruncti palpe- bris desuper et locis reliquis capitis, oratione data, pane et sale signato, mulieri prsecepit ad mansionem se condere. Ipse a primo somno in oratorio pervigil, circa medium noctis mnlier clamat hospitem se lacrymare profuse. Tum accenso lumine ab ocu- lorum compage cemit manare sanguinem. Quse cum eodem cruore mane ad Sanctum rediit, sed ipse cum aqua palpebras fovens et abluens, orationibiis addi- tis oculus uniis apertus est; deinde altero peruncto mulier domum revertitur. Dehinc eadem sub nocte, nimium fuso sanguine, appropinquante die, Sacerdoti se obtulit. Qui cum de regis occursudomum reverte-

(a) An castrum Medunta aliis appellatum? Certe vernaculum nomen Ifan/es, satis accedit. Vide supra» nam. 18,

PARISIENSIS EPISCOPUS. 64

j^ retur, ingressus in oratorium statim mulieri alter oculus aperitur, et praestante Domino gemello se vi* dere lumine gratulatur.

XXVI. MagnoQedis[A/.>Rannoflidis]pueIIacum ta- libus decepta illnderetur insidiis, ut quoties ad eccle- siam voluisset accedere, gressum facere non valeret, servo Dei in villa Savara (6) praesentata est. Confestim ut Sancti manus super caput puellae titubantis impo- nitur, tali investigatione occnltus hospes [AL, hostis] detegitur, et se diu latuisse multo gemitu confitetur. nec in Bcati preesentia clamat proprio se posse ce- lare prsestigio. Ergo ita se proditum et egressurum gravi ardore conqueritur. Interim non cessante sa- cerdote manu crucis signum depingere, expectanti- bus omnibus in muscae similitudinem prorumpens,

B cum sanguine de naribus mulieris inimicus egressus est. Quam sanitati restitutam, monachali veste mu- tatam, Dei servitio traditam bis triumphare fecit, hoste victo vel seeculo.

XXVIf. Quid illud quod sinc mora cnravit debi- lem dexteram? Cum ad festivitatem sancti Martini Turonis accessisset, egresso de monasterio ofTert se mulier barbara, manu nervis contracta, postulans medicinam. Quam sub casula receptam, suo sputo illitam velut sparsum farinae collectum commace- rat. Hinc resudante dextera digitos tendit et repli- cat, torporem veteratum ad vivacitatem resuscitat. Et priusquam veniret ad beati Martini januam digitis suis extensam reddidit incolumem dexteram. Qnam mox sentiens esse directam, mulierem a se repulsus

^ est [Pro repulit], ingressus basilicam.

XXVin. Deinde egrediente de praedicta basilica, cum se ad mansioncm servus Dei reciperet, offert se manca altera palma digitis afQxa, quae prius tacta de saliva, dehinc oleo peruncta, pristinae sanitati de prffisenti est reddita. Nam causas infirmitatis hoc erat sancto Viro curare quod tangere.

XXIX. Erat sane mirabile, quoties famulus Dei ad Augustodunum voluisset accedere, mox ad San- ctumSymphorianumdaemonesnuntiabant. Et occur- rentes per Murvinum (Num. 32), fletu gemituque clamabant : Vir sancte, si de locis cultis nos incon- sideranter repellis vel habitare, concede silvarum per solitudinem, utliceat miseris per deserta securos

T\ errare. Ante tuos oculos nec corpora nos celant, nec nemora. Qui deflentes et Sancti non tolerantes praesentiam, admota ejus dextera de obsessis corpo- ribus passim vertebantur in fiigam, et de salute po- puli projecta deemonia lamentabatur.

XXX. Producatur in medium nobile illnd miracu- lum. Cum rcgrederetur pontifex de sancto Sympho- riano, castello Avallone (Supra num. I) iter agens ingreditur, ubi reorum multitudo tenebatur ergastulo. Hinc a Nicasio comite invitatus ad prandium, Vir Dei coepit de misericordia habere colloquium : ut datb fidejussoribus laxarentur de vinculo, et partem

(6) Savara (Sivres), duabus lencis infra Parisios, prope Meudonis castellum (Meudon).

63

MTA.

66

lit obstinaio spiritu. Unde antequam perpranderet, se de mensa Sanctus proripuit, et carceri subterra- neo superjectus diutius oravit cum iletu, ut divino conferretur auxilio quod a temporali judice non esset obtenium. Sic cursus iile lacrymarum per aera surgit in ccelum, et gemitus pervenit ad yotum. Itaque de- putaiur angelus ad effectum. Dehinc vir venerabilis spem promittens inclusos hortatur. Necperdit sermo quod loquitur : fides gestis impletur. £o discedente mox catenarum bacse (a) franguntur, vinctee januee reserantur, dies in carcerem reducitur, damnati de tenebris in lucem procedunt, nec diutius poena te- nuii quos torqueret. Sic erepti, Parisios occurrunt poniiflci, qui periclitabantur inclusi. Sed ut culpa-

culpffi cederet pietatis intuitu. Quod ille facere distu- ^ suinthi] matrona, dum tempore litaniarum pr® cae- ,... -,._*._.*_ __._...- tT_j X j X g^^jg Q^yjjg j^Qj^ p^ggg^ j^^ ^^ populo, audiens

chorum psallentium cum lacrymis domini Germani implorat auxilium. Tertia sequenti nocte per sopo- rem visus est ei vir beatissimus astare prope lec- tulum et quasi caecis oculis fecisse signaculum. Evigilans mulier marito narrat qua; gesta sunt. Mox stillante sanguine dies oculis redditur, et diutumum post nubilum lumina sereno radio micuerunt. Cla- rescente quoque die ad missam cum populo pro- greditur mulier in processu, ita ut sancti viri sic visa per somnium esse imago remedium.

XXXIV. Adest nec minus laudabile reddita vita infantulffi. Cum in Turonico illustris viri Pienti ma- trona cxpositae fili» lamentaret extrema, et obseratis

bilibus aliquid plus conferret, a rege quidquid fisco B oculis nec anhelitu mobili respiraret infantula ad

sancti Viri prffisentiam tota committit prffisidia. Qui per missum invitatus, quantum valet ad conclamatffi pucllffi cadaver [Antiq, Codd,, cadaverem] properat. Exceptus multis fletibus, deplorante familia, appro- pinquat subsellio quo jam rigebat infantula. Ccelo vim facit questibus. Fere transacto inter hffic unius horffi spatio, mobili singultu flatus puellffi reducitur, viscerum vitalis calor per membra diffunditur. De- hinc [paulatim animata potum poposcit ut biberet. Tunc a beato Viro pane signato vel calice degus- tato, infantulffi revocat» de funere totum vertitur in salutem. Quffi post in monasterio beatffi Rade- gundis felicioris vit» terminum consummavit.

XXXV. Quidam clericus de juxta monasterio beati XXXII. Prorsus illud stuporis retexatur in pagina. ^ Sylvestri in Ternoderinse (c) cum die Dominico ut

^l^^i"'^"*' ex consuetudine, caligas circin^sset, debi- litatem manuum vel pedum incurrit. Sed de beato Sylvestro gressus recepit officium ; per soporem ad- monitus occurrit sancto Germano poscens salutis compendium. A quo interrogatus,causamculpfficon- fessus est. Tum imperat clerico ut clamaret per po- pulum, nec quis temere die operaretur Dominico. Quo, quinto die transacto, superfuso oleo debilis palma dirigitur, et ad propria eundi cum libertate dimittitur.

XXXVI. In pago Amoniense (Mosny in Bria) quod gestum est replicetur. Rotegiaco [Rozoy] villa Pari- siacffi Ecclesiffi septem ei viri debacchantes oblaii

sepis palo iransfoditur. Sic uirique vastaiores uno ^^ sunt. Quibus curatis unus qui graviore vexabaiur momento perimuniur ei ipsi sibi confestim arma spiritu cum exire cogeretur, homini Dei professus

6**^» expulso se de illo loco gravem lamentationem Parisiacis facere. Tunc fugaU pesUs de sancti viri Germani transitu famam fudit per populos, ei pastoris pro obitu gregem movit in fletum. Qui Umen energumenus etsi seminavit mendacium, expulsus non defendil obsessum.

XXXVII. Et quia Justi opera crescere cogebant miracula, item in prffidicto loco affertur ei paralyii-

pro his debebatur obtinuit.

XXXI. Dehinc ad sanctum virum Nicasius cum vellei occurrere, et jam prffisentatus, mox gravissirao easu in ierra prostratus est, et pene omnibus salutis desiiiuto solatiis, ipso Sancto intercedente homini desperaio virtus et sensus regressus est. Mox bal- ieum quo cingebatur et spaiam pro munere beato Germano contradidit : quod ipse comes dato pretio posi redemit. Id actum est ut quod prius incarce- raiis concedere distulit, hic duplicato fenore debi- tor compensarei, et aucta dote damna sarciret, prius pro eis differens, post et seipsum redimens. Ante non illis pius, modo et de se trepidus, didicit casu proprio ffirumnis succurrere alienis.

Eunie sancto viro ad beati martyris Symphoriani occursum, dum de vico Cervedone in Murvino (6) progrediiur, habitatores loci occurrentes suggerunt at segeiem Panitiffi [An,, Pistoficiffi] mulieris vidu» nihil habentis residui, quffi ab ursis vastabatur, visi- iare prseciperet, et sancto suo adventu repellereiur incursio. Qui concitus ministris irrideniibus ad lo- cum perducitur, et oralione data desuper fecit signaculum. Hinc instinctu divino in parentales besiias feralis ira succenditur, odium nascitur in affeciu, in pace pugna committitur. Furore bestiffi bis armantur, statim prffifocatur unus ursus ab al- iero, et ipse qui restilerat dum vellet foras egredi,

moriis effecii suni. Posi ipsi redeunti mulier pelies orsorum obtulit ex studio, et quasi victori suo re- {meseniai spoiium, quod iamen omnino ipse recu- savii accipere ; et qui prius riserant, poeniiere cce- peruni videntes miraculum.

XXXIIl. Ei quoniam de Dei dono non debet esse fastidium, illud eiiambreviter ducimus explicandum. Bereirudis qusdam mulier Munsunihi [AL, Mun-

'(a) Bacffi, seu Baccffi, lauri vel juniperi fructus, item gemmas et moriuorum capulum signiflcat, hic insolito quidem caienarum annulos.

(6) Cervedo (Cervon)^ vicus prope Corbiniacum, Tulgo 8.'l4onoard de Corbigny, in traciu Morvinensi [k Mcfvm\ qui iractus Burgundiam a Nivernis dirimit,

(c) Ternodorensis tractus cujus caput Ternodorum 8euTornodorum(ronncrre),in Burgundi» ducaiu! extenditur usque ad monasterium Reomense, vulifo MoustierSatnt-Jean, cui tum sanctus Silvester abba» prffierat. Lege Vitam sancti Joannis Reomensis '

67 SANCTIS GEIUI.LNUS, PARISIENSIS EPISCOPUS. HH

cus membris dissolutus, carpento subvectus, gressu a pecunia in domo lumina dispensaret. Sed hspc in

destitutus et actu. Quo sanctificati olei liquore perfuso cum cutis summa tctigisset, vigor medullas introiil. Dehinc redivivffi manus ad usum mobilem redeunt : thorace pectoris vitali appulsus fit fortior, genua columnaris imbecillitas roboratur (a), plant» solidatis basibus subriguntur. Inter hajc tota mem- brorum fabnca repai'atur : qui sanitdte recepta, redeunte sancto viro occurrit in itinerc, praeparato exenio gratias Chi*isto rcferens de reddito cor- pusculo.

XXXVIII. Nec hoc pr(fitereundum est, qualiter simili merito claruit virtus in altero. Igitur Emmo- gesilus de vico Bucciaco (6), quidam pucr admodum I^arvulus membris paralyticus in sella Parisios ad

cubiculo proesente me gesta sunt.

XLI. Cum ad possessionem ecclesife quae dicitur Inethe (A/., in JElhe), Sacerdos accederet, quidam ei fit obvius, conquerens de quadam villa se solum incolumen esse, universos vero accolas gravi taedio laborare. Cujus eulogiis ad infirmos portatis, statini ab ffigrotis languor omnis fugatus est, ot primo gustu culogiarum morbus cum pane consumptus est. Sic fuit ab illa turba cum esca sanitas manducatft !

XLII. Item cum Parisios ad basilicam beatce cru- cis (e) vir Dei procedcret, mulier parvulum in albis ultimo flatu palpitantem et jam migraturum ante Sanctum exposuit dicens : Pie Pater, si velles ad la- mentantem rospicere, mater flebilis non orbarer.

sanctum virum manibus bajulantium dolatus cst (c). B Neque hinc discedere mallos plenam gomilu vacua-

Noc dextra vigens mobili, ncc planta surgons sta- bili, nec lingua sonans volubili, totius debilitatis marcore captivus, quodammodo sine natura? ordine in rerum nalura prsefusus. Qucm Sanctus conti- nuatim per triduum sacro linions oleo, sanitati restituens uno sub momento voce, manu, vestigio. Cunclos stupor aniplectitur, clamor in ccplum odu- citur omnem artem medicorum sanctum superassc Germanum.

XXXIX. Item de eodem vico Bucciaco qua^dam occurrit Parisios ita manu contracta, ut unguium acumen palmam foraret in intimam. Qui tantum oris sui ducta saliva poUice, nervorum distentio- nem, manus reformat imaginem.

tam de fructu. Et nisi fostines succurrore, vides in- felicem extorquente morte rapi natum ab ubere. Aut filium restituo, aut pariter cum ipso funcraturam me obtine. Indulge, pastor, miserjp quam suus dolor facit audacem. Qua flebiliter posconte, mox ut Beali dextera supra expirantom signum crucis impressit, quasi vigil de sopore lac matris oxpetiit, qui jam frigebat in funero. Ita momonlo tcmporis filius de mortis fauco, mater toilitur de mcnroro. Hinc cir- cumstans populus stnporo concutitur, fragor in partes attollitur, gratias Croatori rofercntes de prsc- mio tempore Sacerdotis pra?cipuo, a quo morbis jugiter et mortibus imperctur.

XLIII. Doindo accedcnte in Bradeia vico (Bn>-

XL. Retinet ejus laureas et pagus Bituricus. Igitur ^ Com/c-flo6cr/, in Bria), pagi Parisiaci, missa cele-

Pastor bonus cum de vico Novigento ad Vicum No- vum (d) visitandi regis cura solita pervonisset, of- fertse quadam vetula annorumbis quaterna gerens in cfpcitate curricula. Cujus super oculos signum nostraj redemptionis Sacerdos imponens, imperatut sequens iret qua Pontifex pergeret. Altera quoque die cum prsedicto occurreret ei ex improviso, sangui- nem manantem de lumine largo fonte salutem suam oculi lacrymabant. Qua? inter reliquos astante sancto viro conspicitur. Qui tollens se de conscssu, mulic- rem ut pote cflecam trahit in diversorium, quo sibi erat cubiculum. Cigus lumina aqua tepida suis ma- nibus abluens, diem refudil in oculis. Qua» mox lu-

brata, etin sacrario cathedra dcportata oflfertur pa- ralytica universorum mombrorum damnata gerens officia, nullum vigorom retinens plantjo vel dextera?. Mox habens in eo fiduciam, qui dona sibi larga prse- slabat, eam ut vitalis olci benedictione superlinivit ; statim morbus oxcluditur, salubris vigor illabitur ; recreatisquevisceribus, meliusrenascitursaluti quam germini, plus acquirens ex munero quam sumpsis- set origino. Ita ut suis postea manil)us tunicam Sancto faceret quasi acquisita» tributaria modicina?. XLIV. Tradidit memoria» quod juvat in laudc. Itaque Audegisilus major domus regiae cum quartano typo graviter ageretur, occurrit bcato viro, fidens

cem inspicit, sancti viri digitos insatiata gaudio suis t\ de beneficio. Homo Dei in sua cella doputat, et cum

* * ±. £^ *1^ *£ **A* 'A^ _. ,. •1«>1 #« * ■

immersit faucibus, pariterque ministris compunc- tione deflentibus videre se hominem qui cfficis pro

(a) Ita Mss. Codd. Legendum tamen videtur : Thorax pectoris vitali pulsu fit fortior genuum colum- naris imbecillitas, etc. : nisi forte genua adjective suraatur.

(6) Bucciacus (Poissy)^ paulo supra Lutetiam, in- ter Sequanam et Matronam.

(c) In pluribus Mss. hic inseruntur ista verba : c< Per triauum voce, manu, vestigio, pudore concu- titur, rumor in partes tollitur, g^ratias creatoris rc- ferentes, hominem a quo morbis jugiter et moribus imjperetur. » Sed cum textu non bene cohferere ▼identur.

(d) Fortunatus, supra, num. 26, mentionem fecit Yici Novi quem juxta Parisios locat. Hic idem omnino ^sse videtur apud Bituricas a quodam Gallico para^

uno diacono residerc jubot inclusum. Tum anxius et jejunans minister, quid faceret cxcogitat lrepidu8

phraste perperam quffisitus, cum solita cura a sancto Germano visitaretur. Fucrit proindc mulier illa Bi- turicensis dioecesis, sed nequaquam Novigentum, vel Vicus Novus. Sancti Clodoaldi vicus, vulgo Saint-Cloud, olim Novigentum dicebatur. Vero ta- men similc est hunc locum interpretandum de Novigento silvee Vincensi (Vinccniies) proximo, a quo non longe distat Villa Nova sancti Georgii communiter appeHata.

(e) Basilica sanctse Crucis, alias sancti Vincentii, nunc sancti Germani Pratensis, in suburbio Pari- siensi. Lege Vitam sancti Droctrovei abbatis, num. 13. Amanuensium interpretatio est id quod in nonnullis Mss. Editisque libris additur, in mb* nrbio ejusdem civitatis positam.

1,0

VltA.

:o

ande curaretur infirmas . Idcirco febricitantem vi- ^ tes : Bone pastor, adhuc quod hiiic languidoe medi-

rum Dei Servi rachena (a) undique obvolutum com- ponit ejus iu lectulo. Eadem quoque die tactu vestis nobilis quasi impetu fluminis, ita quartanset febria iguis omnis exstinctus est. £t redeunte de prandio, reserato cubiculo, sanus surrexit e lectulo, exsul- tante ministro pro sanitatis pra^mio, tunc sibi reso- luto jejunio. Sic tactu Beati vestis saiutem operatus est absens.

XLV. Exsequamur itineris accepti viaticum. Ita- que cum Pictavis {Poitiers) vir Dei ad beatum con- fessorem proficisceretur Hilarium, quu^dam Baudo Feifa de Sene Corbiaco [Secorbi), vilia inter duos vix advecta ei repraesentata est, qua; erat muta, clauda ?el manca. Lingua rigebat immobilis, anhelitu pal-

cinse restat impende. Nam tibi credimus reservatum, unde teneres pracconium, ut restituta familia acquirat a sacerdote quod amisit de germine. Tunc pietas in- signis advocatur in lacrymas ; mox ad militise suse belliger arma convcrtitur, et ad obtinendam victo- riam preces ofFert fortis orator. Tunc vir beatus sur- gens ab oratione, oleo benedicto loca perungens capitis, in Trinitatis nomine trino depulso languore, statim patefactis aurium oculorumque meatibus, plaudentibus universis muta loquax effecta est. Quo facto negotiatores civitatis Nanneticae quisque sui remediiun, pecuniam, ut potuit, sancto viro dispen- sandam pauperibus devote vel obtulit vel direxit. XLIX. Leudegesilus vir illuster juxta quod ipse

pitante, pars erat tota de funere, ut videntibus oculis B professus est, cum aliquis ex familia sua domus in-

reliquiim esset cadaveris. Super quam misericorditer ut signiim sacrae cracis expressit, confestim omnis vigor per membra diffunditur, venarum Huxuosi rivuli suscitantur, nervorum imbecillis stupor excu- titur, naturalibus motibus ad vitalem usum tota fabrica renovatur. Mox lingua» plectrum resolvitur, digitorum glomi tenduntur, pedum bases solidan- tur, totam quse viscerum molem hoc fuit apud san- ctum vivificare quod tangere. Quae convalescente medela tertia die ad civitatem Sancto gratias refe- rens suis occurrit vestigiis.

XLVL Opera? pretium creditur etiam illud inse- rere curationis prwconium. Pago Vindocinensi (Le Vendomoi$)j vir beatus dum praeteriret, in Ransi-

curreret typum cujuscunque febris aut aliquid frigo- ris, lavans illas litteras quas in subscriptione manus Sancti depinxerat , quamplures suos hac medela saluti restituit.

L. Breviter his perstrictis prosequamur ex reli- quis. Chusuius quidam incongrue dum die Domi- nico equo curam impenderet, missa manu in vul- nere digitus ejus intumuit. Hinc, grassante fervore, tota pai^s brachii relaxatur putredine. Qui per Bel- sam (La Beauce) Sancto itinerante ut ad domum suam diverteret precibus fusis obtinuit. Mox ejus brachium vir Dci aqua callida confovit; insuper oleo benedicto penmgens superpositis caulis foliis mirifi- cus medicus alligavit. Sic quidquid inerat ulceris,

donem (Ransc^), manendi gratia declinavit : ubi tanti ^ pretiosa cura restinxit. Post ipse gratias referens

robur benedictionis invaluit, ut stipulam iectuli in quo vir sanctus requievit, quisquis fidcliter abstulit, donum medelse portaverit, et de semine paleee fru- gem meteret medicinie.

XLVII. Reddat hic testimonium nobilis facti urbs .Nannetum (Nantes in Armorica). Quo vir Dei acce- dens, religioso admodum exceptus obsequio, occurrit ei Tecla Damiani matrona hominis prompti negotiis, supplicans ut virum suum aut ipse pastor, aut missi sui requirerent. Quo quia ipsi fuit accessus difficilis, cum chrismariis (b) suis diaconum direxit. Qui per- currens ad hominem ut sibi jussum fuerat, infirmi viscera tangit. Altera die exoratus ipse sacerdos ac-

sancto viro occurrit tali curatus malagmate.

LI. Item servus ecclesiee, Libanius nomine, die Dominico sepem inconsulte dum clauderet, manus ei contractse sunt ultione pra?senti : qiii ad sanctum virum Parisios morbo castigante percurrit. Quem olei benedicti liquore perfusum ac mysterii potius unguento respersum addita oratione incolumitati restituit.

Lll. Per singulorum compendia currant rerum miracula. Namque Andulfus Ecclesise Parisiacae cle- ricus dum die Resurrectionis [Id est die Tkminico] in vincula sua nuces ab arbore excuteret, pro eo quod operatus est in die illuminationis, caecitate percussus

cedit ad debilem, qui duplici sub tortore, hinc pres-jx est, et vultu tenebroso perstitit anni spatio. Dehinc

8115 valetudine, inde podagrae vulnere cruciabatur homo miserandus procaciter. Tum Sacerdos Altissimi infirmum oleo benedicto pcrunxit. Eo momento de- bilis statim manibus directis longinquo de languore gressu solidato prosilivit.

XLVIII. Sed ut duplicaretur in ima domo myste- riuai, et quce prsecessit in patre medela perveniret ad prolem, habentes filiam, offerunt ei, nomine Ma- riam C8ecam, surdam et mutam. Exponunt vivum eadaver [Al., cadaverem] ante sancti vestigia dicen-

(a) Alii scribnnt rachano!, sed utrumque recte, a verbo Grseco f^» quod divulsiones significat. Unde Tachana, viiis et lacera vestis Vossio de Vitiis serm. fidetar. Sed aptior huic loco Menardi nostri inter- pretatio in Concord. tegul., pag. 92i, ubi rachanas

Pontifici oblatus, et sancto unguine perfusus, diei rursus redditus, et sacerdotis serenum purgavit cle- rici nubilum. Sic quidquid minister amisit medica- bilis praesul obtinuit»

LIIL Et quia crescunt genera miraculomm per tempora; cum regi prajsentandus vir beatus occur- reret villa Roteiaco, clericus ei nequiti» spiritu vexa- tus adducitur. Unde expulso adversario videntibus circumstantibus, velut avis parvula de capite ener- gimieni, umbra fugata, egreditur. Quam dum reliqui

prb lectoiiim operimentis usurpat. Alibi tamen Vos- sii expositio quadrat, ut in lib. ii Vitse sanctae Rade- gimdis, num. 4.

(6) Chrismaria vasa erant ad recipiendum Chri- sma.

71 SANCTUS GERilANUS, PARISIENSIS EPISCOPUS. ^-2

per domum yolitantem insequQreiitur, ipse Sanctus j^ potuit : manibusque contractis ad reliquias sancti,

suis eam contrivit vestigiis : et cum pede compri- meretur, conversa est repente fallax in sanguinem, geminato prseconio, ut nec calcaretur, et sui casus indicio multifarius artifex fieret sanguis, reus san- guinum.

LIV. Producat pagus Oximensis (a) inter nostra quod suum est, ne teneatur in obscuro posteritati res luminis. Siquidem vir sanctissimus ad villam Tasi- liacum (Ville-Taillac) cum declinasset itinere, oiTer- tur ei mulier cui duplcx morbus erat, inde vetustas, hinc csecitas. Salutem deprecari verbis trementibus incepit. Qua supplicatione motus senis mulieris et debilis oratione praecedente oleo superfuso, lucernae oculorum reddunt luminis radios, et datis speculari-

manu mariti portata est. Inter hsec dicti poenitens, miserante pio viro saluti reducta est, confitens ejus de^pectu sibi repentinum accessisse periculum.

LVin. Et quoniam suo merito semiua salutis per quaeque loca dispersa sunt, contigit ut venerabilis Flameris abba de Cadone (Chinon, supra Ligerim) Turonico, manu beati Germani subscriptam acce- pisset epistolam. Qui cum suum monachum per duos annos febribus decubantem ad lectulum visitaret, re- quirit infirmus unde venisset pagina. Respondit abba a Domino Germano sibi fuisse directam. Quam petiit sibi porrigi. Qui de subscriptione ejus lingua deter- gens litteram, salus descendit in viscera, et atramenti pictura cuncta vicit imguenta. Unde approbatum

bus tenebree fugerunt. Qua illuminata, Deo reddentes B est languido recuperato ut dicamus communiter, de

gloriam per quem Christus operatur, astantes sancti Germani prseconati sunt merita.

LV. Dinumerandi sunt morbi, ut prsedicetur fons medici. Daningus ArdulQ iilius ita capite, oculis et totis hydropis morbo tensus erat visceribus, ut in utris similitudinem quasi totus venter esset, pene- tratis vilalibus velut vitrum perluceret infecta cutis intriasecus. Qui a medicis desperatus, ad Beati con- fugit extrema sorte remedium. Quem mox vestibus exutum et sacris manibus perunctum, hydropis in- clusus liquor liquore consumitur, et aqua infusione olei desiccatur. Sic modo admirabiii nec humor fohs egressus est, nec intus languor retentus est, arte prsedicabili humorem ex humore siccari.

Sancti subscriptione sibi salutem linxisse.

LIX. Dehinc cum ad Carnonam (Charoy, in tracta Wastinensij castellum accederet; quidam se ei in- gerit manu contracta debilis pro eo quod die Domi- nico aliquid operatus sit. Quem prsecepit in villa Cariaco (Chevry) post se festinum occurrere. Quo accedente, dum digitos ejus sacro perungeret oleo, subito sicca palma revirescit ex altera. Astricta cutis ossibus intercurrente humore relaxavit articulos. Juncturse pene disjunctoe i^tenduntur in digitos, ariditas diutuma suffusa reHorescit in vena, statim- que vulnere clausa dextera inter manus medici sana redditur et distensa«

LX. Accidit ut sanctus vir remeans de Namnetico,

>.... ^ — — ^,

LVI. Item cum ad basilicam beatissimorum Ger- ^ domum Nunnichi illustris [AL illuster] illustraret et

TasLi et Protasii vigilaturus accederet, quidam cae- cus institit misericordiam postulans. Cui vir Dei prsecepit inter altare et sanctorum reliquias ut jace- ret. Qao peracto primo diluculo, mox super oculos signum crucis intulit, lux effiilsit. £t totus labor medici curam virtute crucis impendit.

LVil. Mulier de Oximense petens redemptionem a sancto viro, qua sorte, nihil accipere meruit. Dehinc Britannum presbyterum pro infirmitate rectoris pa- triee su® benedictionem prsedicti et reliquias expe- tiit. Qui iter suum egrediens, mansionem in villa qua preedicta muUer habitabat obtinuit. Quam mahtus allocutus ut sicut alii et ipsi ad reliquias domni Ger-

vestigia. De cijgus veste matrona, rapto fideliter filo, recondit in oratorio; quae valetudinem irniens [incurrens] , vigiliis in honore sancti solemniter celebratis ac missa revocata (b) de preesenti curata est. Ita Beatissimus non solum manu sanavit quod tetigit, sed nominatus curas sparsit.

LXI. Attila vir illuster ac regalis aulee domesticus, corruens in balneo, laeso graviter brachio, compu- truerat ipsa tota manus ab humero. Qui medico adhibito dum curam velet impeudere, rupta vena viscerum pene omnis in momento vitse sanguis effusus est. Nuntiatur Pontiflci hominem esse in funere. Pietatis impulsu, occurrit senior. Quem la-

mani occurrerent. Quse despexit pro eo quod ei san- t\ crymis conclamantum sine ulla spe oculis clausis

ctus vir redemptionem non dederat. Sed statim in loco quo stetit velut fixa stipite gressum movere non

(a) Vicus Oximensis [Hyesme) , in Normannia, ex sancti Ebrulfi monasteno nomen accepit, vemacule Saini-Euroul.

(b) Phrasis inusitata et Fortunato peculiaris, ab eo iterum in lib. i Vitse sanct«e Radegundis, num. 14, usurpata, sed utrobique in libris editis depravata foedissime. Hunc locum Surius recentiorum exem- plarium tidem secutus ita exhibet, « Vigiliis in honore sancti eodem in oratorio devote celebratis ac missa, de prsesenti curata est. » Omnino vero exemplaribus veterrimis in nostram lectionem coeuntibus subscri- bendum. Quid er^o missa revocata? Nempe dies festus annua vertigine recurrens. Patet ex conc. Pistensb cap. 3 : « Gommuni placito constituimus, ut lYsque ad missam (sancti Remigii), hoc et kalendas

oppressum invenit expositum. Cigus vix adaperit fauces cum cultelli manubrio, oratione prius data,

Octob., spatium habeant illi qui in istis temporibus istas deprcedationes et aha maie facta crirainaiiter et

!)ublice fecerunt, ut inde apud Dominum et apud eos quibus) makfecerunt se pacificent. » In capitul. lib. II, cap. 10, Carolus Maenus monetae emendandee concedit spatium usque ad missam sancti Martini ; et cap. 20, pontibus resarciendis ad missam sancti Andrese. Si igitur missa sancti Remigii, sancti Mar- tini, sancti Andrcce pro die ipsis dicato sumitur, ut ex locis adductis mamfestum est, recte et ad textum apposite Fortunatum hic de anniversario, ut loquun* tur, festi sancti Germani recursu interpretari licet, nec aUter fortasse licet. Cum enim de sacro sancto missse sacrificio is auctor agit, non recedit ab usitat^ loquendi more, supra, num. 43,

VITA.

Vk

intulit ei in ore paululum aqusD frigidae semel, se- ^ clamore prosequitur, multa ipse concrepitans, ut

cundo vel tertio. Interim exspectans quis esset rei exitus, assedit ciixia lectulum. Transacta fere hora, redivivo singultu exanimatus concutitur, ac mollis motu anhelitus evocatus reducitur. Faucium meatus relaxatis visceribus spiritu intercurrente reducitur, paulaiim convalescens, vita de morte revertitur. Dehinc quasi de sopore expergefactus, interrogat ad caput cjus quis fuit. Adesse domnum Germanum a drcumstantibus dicitur. Postulat manum Sancti sibi dignanter porrigi, ita incipiens alloqui : Domne, tu me revocasti longo eimtem itinere. Statim- que obtulit sacculum plenum pecunia et balteum ampli ponderis, quos pauperibus erogaret mercedem Titae vel gratise.

loqui solet calamitas. Tunc sancti Germani manu lu- men in locum reducitur, et ab eo ad beatum Sym- phorianum dirigitur. Qui pro ipso tandiu vigiliis institit, donec amissus oculus purgata pristina ma- cula addito beneficio integrior rcdditur, et melius redil post vulnera, quam quod natus erat per natu- ram. Qui Florentinus [Florentinm episc, Matiscon.), deinceps Matiscone (Mdcon) ordinatus est episcopus. LXV. Quanta vero fuerit virtus ejus signaculi, adest inter rehqua res ista testimonii qu® producitur in sequenti. Cum de basiiica sancti Martini ad viilam sanctae ecclesiae Severiaco (Sivray apud Turones) re- curreret, adjungitin itinere qucmdam Amantium ju- venem, quem deprehendit a Judseis duci nexum in

LXII. Pergens Augustodunum vir sanctus Rota- B ferreis. Requiritur quid fecerit. Puer respondit ve-

giaco (Rozoy, in Bria) dum pervenit, comperit ab Abbone quosdam retrusos in carcere. Igitur pro absolvendis supplex tribuno suggerit ; sed ille durus non annuit. Hinc ipse cauto consilio dum dicit se campum circumire, currit devotus ad carcerem. Ita- qne ad exorandum provolutus stemitur, ibique iempore noctumo caten(B discussse sunt, validus tormenti rigor ad fragmenta redigitur sera gravis iUiditnr, postis cardine vellitur, fe^^alis carcer reclu- ditur^ damnati ad vitales auras quasi redeunt de sepulcro. Ita ilt ut ei Rotagiaco matutino tempore ingressi occurrerent : et qui Sancto non prastitit pro absolutis reis, tribunus reus effectus est. LXIII. Igitur cunctorum saluti scmper instans sol-

raciter ob hoc duci in vinculis, quia se recusaret le- gibus subdi Judaicis. Tunc dissimulabant cum clave Judcei vincula ferri reserare. Facto a sancto viro desuper crucis signaculo, mox ferri sera revelhtur.

LXVI. Itidem cum Parisios ad basilicam sancto- rum Gervasii et Protasii orandi causa grocederet, januis obseratis ingressus illi negatus est. Tunc re- quisitis clavibus, nec ipsis aperientibus, sic resera- vit pessulum, facto crucis signaculo. Stupor animos invasit praesenti miraculo, aperiri de virtute quod clave duce non potuit. Ila?c quoque veneranda prae- sente me gesta sunt.

LXVII. Et quia beato viro nullum obstitit Inetal- lum, cum hgna, saxa, ferramenta ante ipsum soluta

hcitus, cum Bituricas (Bourges) accessisset pro or- ^ sunt, accidit una diemm Parisiis orationem cum

dinaiione Felicis episcopi, praedicante sacerdote Sigerius quidam Judeus fidei sacramento percepto conversus est , habens in Judaismo Mammonam no- mine conjugem. Quae cum de conversione nec men- tionem reciperet, et per missos Beati admonita re- fiigeret, facta ab eo vigiha Doctor ipse profectus est. Qnse com beatum vimm nec visu vellet intendere, cantato cursu tertise, manum suam Pbntifex ad mu- heris frontem dignanter admovit, pietatis ex opere. Staiim a circumstantibus de mulieris naribus scin- tillante igne fumus egredi visus est, ut cunctis clare- fieret, ^ecto insidiatore muherem usque tunc iUum Mluti suffi repugnasse per obsidem. Tunc exonerata

daret ad ostium carceris, sequenti nocte tmsis appa- ret lumen in carcere. Visus est eis admonere quod foderent ut foris procederent. Qui dicentes ad invi* cem donmum Germanum se vidisse, et signa singuli referunt. Inventa costa de pecude, fodienies amovent lapidem, et prsedicto amico Dei occurrunt ad eccle- siam matutmo tempore, cum rediret ad requiem. Sic raultis causa salutis fuit imago Pontificis, et ad vicem beati Petri dedit nostri Sacerdotis ipsa hgura remedia.

LXVIII. Dehinc iUis ereptis, tribunus civitatis Sflevire coepit in nulites, deputans eorum fuisse ne- gligentiam, quod viro sanctissimo deputatur ad glo-

inimici fasce, respirans confessa est nunquam se t\ riam. Conversa in custodes iracundia judicis, qui

prius faciem beaii viri potuisse conspicere. Qua pe^ tente ac precante, efQci Christiana cum propria domo promemit, et quasi capite subdito exemplo cgns multi Judfieorum conversi simt.

LXIV. Decet hic illud inseri, qualiter peregrinula nt rerocata luxocuh. Itaque pergens Augustodunum ]»o ordinatione Syagrii episcopi, huc inter rehquos dTes Florentinus iUusier pro consensu delatus est habens nieyum in oculo speciositati derogans aU- ^aantulamne llorens haberetur in vuliu. Interea dum. laodes acdamanturepiscopo, a quodam ignorante ex inqpiroviso percutiiar eodem in oculo, evulsoque de loeo coBpit supra maxillam dubio pendere cum visu. Qoi corsu prsepropero ad beatum Germanum cum Patkol. LXXII.

solebant asservare, tradidit servandos in carcere, et ablatis clavibus judex fiit custos custodU)us. Interim vir beatus tribunum vocat ad prandium. Ac dum pariter sedereni in eodem convivio, ad mensam san* cti viri occurrunt et ipsi qui fuerant missi pro reis in compede. Claves habens in manibus cum tribunus de ereptis vix crederet quod videret, agnoscens se sic custodisse simUiter sicut et miUtes carcerem, data vicissim venia, culpa transit in gratiam.

LXtX. Inferat Aurelianis (OrUans) nobUe viri prseconium. Qua de civiiate vir sanctus progrediens danmedorum voces exaudivit in carcere, quo cerie subierraneum habebaiur ergasiulum. Quo super ascendens et prosiraius accubans orationem^ dedit

3

7o SANCTUS GERMANUS,

amicus Christi ciim lacrymis. Prorsus obtcnlu ora- culi insequcnti nocte carcere patcfacto ab basilicam sancti Aniani confugiunt. £t ita beatus Pontifex quamvis prajtereundo post se reliquit suiTragium.

LXX. Non fastidium sit audire quod Christus praestat fidelibus, dum miraculorum simul virtus crescit et numerus. Itaque Sanctissimo occurrit qui- dam Parisius, cujus quasi pugnus extuberaverat oculus, ut etiam dictus vergeret in ruina post vul- nera. Quo regnante vir Dei de salivaoris sui oculum illiniens, medelam lumini rcvocavit et gratiam.

LXXl. Moverta [Al. Noverca] quajdam Parisiis pustulam habens in brachio, cruciata doloribus, oc- currens beato viro, pari medicamine tactu salivae curata est.

. LXXH. Sed si exsequamur miraculorum singula quae suis gestis praesenti lloruerunt in vita, hatc sine flne sunt cocpta, non erit modus in pagina. Quia qufficumque Pontificis se convertit pra?sentia, nulla morborum generibus defuit medicina et quanta se obtulerunt languentium vulnera, salutis fudit tot se- mina. Namque prima PontiOcis exsequamur vel ul- tima, cum per salivam oris sui multa curata fuerint ulcera, purgata sint energumena. Ante quem quam- vis occulte venisset hostis nequitia, statim se mani- festavit fraudulenta fallacia : ac de conspectu sancti viri quia celari non poterant, nec tolcrabant preesen- tiam, terribili ululatu sua gemebant incendia, pas- sim per loca volitantia exponebant et crimina, sus- pensi per aera : frequenter nec interrogati conilteban- tur et nomina. Cum ssepc suo impulsu currebant ad sanctum virum crucianda deemonia. Ciyus minister quo loco Sancti tenebat baculum, illic energumenus pendebat religatus aero vinculo, et quasi clavis af- fixo tenebatur vestigio.

LXXIIL Et quia sancto viro scepe inimici tende- bantur insidice, ut aut equus lapsum incurreret. vel ramus arboris tangeret, aut aqua vallis vel glacies periculum generaret; mox qui aut quanfci aut quali- ter totum energumina factum omne confitebantur et numerum. Cum vero pedem efferret de domo vel ecclesia, videres strages daimonum ante tanti Ponti- flcis ac triumphatoris obtutum. Cadebant circa Sancti catervatim vestigia diversis modis effusa : heec muta, illaclamantia; illa fixa, hsec lubrica. Et velut ad judicem dum gesta referrent propria, non effugie- bant tormenta. Sed ad Sancti prseconium quanta est hffic laudatio, cum ineffabiliter multa et stupenda ab eo fferent sub momento ?

LXXIV. Caeterum eleemosynis quantum fueiitpro-

(a) Scriptores antiqui cursus seu decursus nomine divina officia, sive horas, ut vocant, canonicas in- telligebant, quod i>ersolvantur quotidie ac decurran- tur. Regula sancti Macarii, cap. 9 : « Cursum mo- nasterii super omnia dihges ; qui vero saepius orare voluerit, uberiorem inveniet misericordiam Christi.» In Vita ms. sancti Serenici abbatis (soeculo vii Bened,) hflec leguntur: « In orationis autem studio tantusil- luxn fervor accenderat, ut absque peculiari suppli- catione Romanum seu Gallicanum^ et sanctorum Patrum Benedicti seu Columbani cursum horis sin*

PARISIENSIS EPISCOPUS. 76

A digus, explicari non poterit, nec si totius populi vox in uno se glutinet. Qui frequenter contentus casula vel tunica, quidquid crat residui, nudum pauperem vestiebat, utinops calefieret largitore algente. Quanta etiam fueritredemptioniseffusio, nullatenus explica- bitur vel loco vel numero. Unde sunt contigua; gen- tcs in testiraonium, Hispanus Scotus, Brito, Wasco, Saxo, Burgundio, cum ad nomen Beati concurrerent undique liberandi jugo servitii. Cum vero aliquatenus nihil esset prsn manibus, tristis sedens et anxius severior in . vultu, austerus erat alloquio. Tunc si fortassis ab aliquo invitaretur ad prandium, compel- lebat convivas aut ministros proprios, ut confercntes pariter unde vel unum captivum servitio liberarent, et sic aliquantulura Sacerdotis rcspiraret animus ex

B mcerorc. Quod si Dorainus aliquid per manus Sancti dispensandum alicunde dirigeret, mox in spiritu proe- videns solitus erat dicere : Gratias agamus divinae Clementia?, nam unde fiat redemptio appropinqua- vit. Continuo sine ambiguitate pra^sens probabatur effectus. Quod dum acccpissct in manibus, resoluta ruga frontis vultu florebat senior, gressu pergebat alacrior, lingua iluebat jucundior:ut crederes horai- nem pro redimendis aliis se ipsura servitutis vinculo libcranduni.

LXXV. Quis vero digne repetat quanta virtus verbo- rura ab ore rotabatur cum pra»dicaret in populum, ut omni litteraturae nasceretur stupor, et ilcret in com- mune generalis compunctio, atque ex ore dicentis rj crederes ut verba formarentur ab angelo, dum plus quam homo loqueretur translatus in mentis excessu, cum abrasis maculis sinceritate dogmatis pectora plebis, cogeret divinis effragrare pigmentis.

LXXVI. Qui equitans in itinere, semper Deo ali- quid aut verbo contulitaut cantavit, cursum (a)nudo capite dicens, etsi nix aut imber urgeret. Cum vero venit admensam confestim recitans adfuit minister divina colloquia, ut inter cibi fercula animi pastus alimento plus saturaretur conviva. NuUum tempus interpolans quo non aut aliis prodesset, aut non ipse proficeret.

LXXVII. Quantam vero vigiliarum curam semper impenderet quis enarret ? Aut toleratos algores ar- j^ dore fidei praedicet? cum frequenter in lectulo ante- quamreliquosde sopore commoneret assurgere, quin quaginta psalmos vel amplius, indefessus in templo sui pectoris Domino decantaret. Sed quis illud fur- tum felix ]Al., felicem] vel auditu senserit vel visu deprehendeht, cum ipse de lectulo frequenter sine

gulis Domino decantaret. >» Ubi particula seu utro- bique copulativa est, nec cursus Komanus hic alius est a Galiicano. Nam GaUosoUm Romanos appeUatos in Vitae sancti Samsonis episc, prsefat., pag. 165, observavimus (m Actis sanct. ord. sancti Senedicti). De cursu GaUico iterum mentio fit in Vita sancti Wa- 'larici abb., apud Surium, 1 AprU., num^ 14. Porro nihU hac voce usitatius apud Gregorium Turon., qui librum unum de cursibus ccclesiasticis a se compo« situm in lib. x Hist. commemorat.

VIT

caligisyiiesentireturabaliquoyperrexitm oratoriunij ^ nullumsibicupienstesteminillud [AL, illum] furtum praeter Christum occurrere. Qui celebrata vigilia re- zneans ad lectulum quasi nihU egcrit, tunc primum reliquos excitaret. Quanta vero ad psallendum fuit constantia, dum velut ferri rigore induta caro sub- sisteret, cum saxa frigus decrustaret, et aquas in crustam yerteret? Qui cum suis visceribus dimicaret et Tinceret, pene seipsum obliviscens, ut domestico tonnento snperato corpore de se triumphum in pace iactas martyr acquireret : ut, se mutantibus clericis, sine vicissitudine ipse decantandi modulamina non finiret. Cum pene hoc incredibiliter dicitur quod sci- tur : quia tertia noctis hora ingrediens in ecclesiam, Don est egressus ulterius psallentium ab ordine, do- nec clarescente die, decantatus solenmiter cursusB uniTersus consummaretur ex canone. Cum vero do- mum regrederetur fatigatus setate vel frigore, autil- lata diversorum inquietabat suggcstio, aut ab ipso requirebatur nbi prseberet suffragium : ut etiam ad requiem reclinanti, vel paululum de querelis occur- rentium afflictorum vel pauperum, crux pararetur in lectulo; postponens suas ii\jurias, ne suggerentem

(a) De sancti Germani obitu Gregorius Turon.^ in lib. T, cap. 8, ita scribit : « Eo anno (primo scilicet Childeberti juniorisy Christi 526), et beatus Germanus Parisiorum episcopus transiit : in cujus exsequiis muitis virtutibus, quas in corpore gesserat, hoc mi- raculum conilrmationem fecit. Nam carcerariis ac- clamantibus, corpus in platea aggravatum est, solu- tis^ne eis rursus sine labore levatur : ipsi quoque q[ai solnti fuerant id obsequium funeris usque ad ba- C silicam in qua sepnltns est, liberi pervenenmt. Ad sepulcrum autem ejus multas virtutes Domino tri- buente credentes experiuntur : ita ut quisque si justa petierit velociter exoptata reportet. Si quis tamen strenuas virtutes illius quas in corpore fecit, sollicite Tnlt inquirere, librum vitse illius qui a Fortunato presbytero compositus est, legens, cuncta reperiet. » £t Iib.de Glor.conf., cap. 90 : « Ingrediente, inquit, Chilperico rege in urbem Parisiacam, postridie quam rex mgressus est civitatem, paralTticiis qui in por-

\. 78

premeret illata necessitas. Paratus pro misericordia, seraper currens pro venia, pater et pastor populi a4 se alienas causas transferens et querelas, aut pro parte mitigabat, dolores compatiens aut quantum posset ex toto curabat corde subveniens,

LXXVUI. In tantum quoque sacris anl^lificatus provectibus, etiam diem beati sui transitusita prae- dixit ut subdimus. Ante aliquos dies nam vocans ad se notarium suum, imperat in cubiculum supra lectum suum scribere hoc tantummodo, sed ne- scientibus (v Kalendas Junias) omnibus qiiid hoc esset; post ejus Sanctus discessus manifestavit de so^culo; nam neque hoc Dominus familiari animse abscondere pertulit. Denique eadem dieTpost pera- ctum praeUum Beatus migravit ad Christum. His et consimilibus studiis occupatus ac scmper intentus fere octogenarius per orbem mirandis actibus ascis- candus martyribus, apostolis aggregandus, glorifi- candus meritis, coronandus in populis, ereptus cor- poreo vinculo, immaculato spiritu beatis iidei dotibus perpetuahter victunis, victor evolavit ad coelos, (a) regnante Domino nostro Jesu Christo, cui est gloria, honor et potestas in s«ecula seeculorum. Amen.

ticu basilicae sancti Vincentii, in qua beatus Germa- nus requiescit in corpore, residebat, dirigitur. » Ad- dit Aimoiuus in lib. iii de Gest. Franc, cap. i6, « quod cum regi nuntiatum foret magna cum devo- tione illuc adveniens, et tanto gavisus miraculo ejus epitaphium his distichis rhytmice composuit, » ab Aimoino fortasse expolitis.

Epitaphium sancti Germani per Chiipericum regem.

Ecclesioe speculum, patriae vigor, ara reorum

Et pater et medicus^ pastor amorque gregis, GermaDus virtute fide, corde, ore beatus,

Came tenet tumulum, mentis honore polum, Vir cui dara nihil nocuerunt fata sepulcri :

Vivit enim, nam mors quem tulit ipsa timet. Crcvit adhuc potius justus post funera ; nam qui

Fictile vas merat, gemma superba micat. Hujus opem ac meritum muris data verba loqauntur,

Redditus et cgbcis prcedicat ore dies. Nunc vir apostolicus rapiens de carne tropeum,

Jure triumphaU conflaet arce poli.

SANCTI GERMANI,

PARISIENSIS EPISCOPI, -

EPISTOLH iD BRUNIilHILDEM DEGINAI.

Dominse clementissimce atque prcecellentissimfie, et nobis semper piissimse dominse et in Christo san- etse Ecdesiffi filise Brunichildi reginse Germanus pec- cator. Quia charitas congaudet veritati et omnia sostinet et nunquam excedit, propterea ex contri- bnlato corde et ex intima animi dilectione audemus Tobts siiggerere. Quia eo tempore quando minor erat nameiiis populi Ghristiani, et cum Dei auxilio lice- bat retidere qoietam) cum apostoli dicebant : Ecce

j) nunc im^jpus accepiabile, ecce nunc die$ saltUis» Nunc e contrario tam funestos et luctuosos ante oculos habentes dies, flenter dicimus : Ecce dies tribulatio- nis et perditionis nostrse adveniunt. Vee nobis quia peccavimus. Si nos istse conteruissent amaritudines ettribulationes, et corporiexhibuissent infu*mitatem, per nosmetipsos vestrae debuimus occurrere pietati. Quia si fas dici est singulariter et vestri dilectionem in nostro gestamus pectore, et unice de vestra prce-

79

MTA.

80

sentia spirituali desiderio sitientes, sicut cultores et ^ siistinebit, quam suac cupiditatis consuluisset avidi-

peculiares filii Dei, ambientissime vos vivere atque prolicere in omnibus pie optamus. Sed quicunque homineminanimadiligit, si minus oculis camalibus eum valet intueri, quae ad animac et corporis vel prosperitatem pertinent et salutem, omnimodis litte- rario ofBcio reticeri non debet. Vulgi verba iterantes quie nos maiime terrent, vestrffi pietati in notitiam deponimus, qua; ita disseminat, eloquentium ora detrahuntur, quasi vestro voto, consilio et instiga- tione Dominus gloriosissimus Sigiberlus rex tam ar- due hanc velit perdere regionem. Non propterea hsec dicimus, quasi a nobis credalur : sed supplicamus, utnulla occasio tribuatur dicendi, unde vobis tam maximum et periculosum gcneretur blasphemium.

tati. Ipse Judex (etemus nunc judicat, perpetuam judiciariam possidet potestatem : non corrumpitur praimiis, aut aspicit ad vota impiorum, sed conside- rat cogitationes cordium, et reddet unicuique secun- dum opera sua. Inhonesta victoria est fratrem vin- cere, doraesticas domos humiliare et possessionem a parentibus coustmctam evertere. Contra semetipsos pugnant suamque feUcitatem exterminant : de sua perditione gaudet accelerans inimicus. Qua fide et ex animo, qua devotione hsec scribimus Deo sufQcit nosse, ut vobis bona futura praeparetis, et nos cum Deo absolutos esse vel paululum sentiamus. Sed quia sacerdotibus praeceptum est : Ut tuba exalta vocem tuam et annuntia populo meo opera eorum ; ergo, piis-

Licet haec regio jam caruisse fehcitatem, et perditio- B sima domina, intelligite mysterium et cavete exem-

nis nostrae concludamus terminum : sed de miseri- cordia non desperabamus divina, adhuc ultionis sus- pendendi manum, dum emendationis expectatur remedium, si non dominaretur intentio, quac mortem operatur; cupiditas quae radix est omnium malomm ; iracundia quae sensum aufert pmdentiae. Salvator noster perspiciens suae passionis imminere tempus, dixit : VcB homini per quem scandalum venit. Quod ore proprio detestatus est, impunenon posse manere credimus, onmibus clamamus omnes conscientiae 8uae cogitationes et actiones considerent et caveant ne cum Juda proditore hujus condemnationis sor- tiantur judicium. Deo sufficit nosse, optabam aut pro

plmn. In principio duobus fratribus ... erat mundus: unus ex ipsis Cain fratricidium perpetravit et usque septuplumpunitionissententiam suscepit. Josephfra- tres sui per invidiam vendiderunt, et postea servituti ipsius subjugati sunt. Saul sanctum David per invi- diam nitebatur occidere, ipse postea in eum miseri- cordiam exercuit. Absalon fratrem interfecit, patrem e regno voluit removere, et qualem suscepit interi- tum nulli habetur iucognitum.Praecipue quoque David propheta dicente : Quoniam quinequiter agunt exter- minabuntur; qui vero exspectant Dominum, ipsi hatre- ditabunt terram, Apostolus clamat : Qui odit fratrem suum, homicida est, et in tenebris ambulat, et nescit

ipsis mori, ut ilU viverent aut ante corum interitum ^ quovadat, Salvator denuntiat : Beati pacifici, quoniam

quocunque casu vitam iinire, ut nec eorum, nec re- gionis cerneremus interitum. Sed alter ab altero excusatione utitur, et nullus ex ipsis ante oculos Dei ponit judicium ; neque aliquid Dei reservat pote- stati judicandum, nec credent se jam sub Dei notitia. Quia a nuUo audiri meremur, vobis et ideo suppli- camus : quia si iUi regnum perdiderint, nec vos nec iUii vestri magnum possidebitis triumphum. Ad hoc vos haec regio suscepisse gratuletur, ut per vos sa- lutem non interitum percipere videatur. In hoc po- puli restinguitis verba si mitigatis furorem, si Dei facitis exspectare judicium. In veritate suggero, si meam humilem non despicitis supplicationem, adhuc devotoram vestromm gaudemus plenitudine. Pro-

filii Dei vocabuntur, Pacem meam do vobis, pacem meam reliJiquo vobis, Ubi est pax et charitas, ibidem est Dei pietas. Legimus per Esther reginam populo fiiisse concessam salutem. In hac parte et vestram ostendite pmdentiam, et fiidei vestrae salubritatem atque perfectionem, ut et dominum regem a Dei re- vocetis offensa et populum a parte sua vivere liceat quietum donec Judex aetemus consuetam discernat justitiam. Quia evidentissime omnibus patet, qui cha- ritatem fratemam postponit despicit consortium, non acquieseit veritati. Omnes prophetae contra ipsum loquuntur, onmes apostoU ipsum detestantur, et Deus omnipotens ipse quod constituit judicabit. Praemissa salutatione obsequia supplicamus, ut latorem prae-

pterea haec dolens scribo, quia video qualiter praeci- J) sentium, servum vestrum Gundulphum, commenda-

pitantur et reges et populi, ul Dei incurrant offen- sam. Ita legimus : Quicunque in brachii sui fortitu- dine speravit, antea confusionem quam victoriam pro- meruit, Quicunque adminiculo genlis sibi a^juvari posse confidit, antea periculum mortis quam salutem promeruit. Quicunque propter copiam auri et argenti elevatur in superbiam, antea desolationis opprobrium

tum habeatis, et quae per eumdem verbo mandamus absque haesitatione credentes recipiatis, et implere non despiciatis et elaboretis, qualiter de vestra sa- lute nobis gaudia praeparetis. Illud petimus ut per vestrae pietatis rescriptum ex onmibus jucundari mereamur.

PRIVILEGIPM

HWTERII mm fiERHAM, PillllSIENSiS EPnPI,

SIVE CHARTA ■ QUA GERMANUS, PARISIENSIS EPISCOPUS , DIMUNITATES CONCEDIT PARISIENSl

BASILICiE SANCTiE CRUCIS ET SANCTI VINCENTII.

(Ex BreqoigDy opere cui Utalos : Diplomata, chartse, epistoloe et alia moDumenta ad res FraQciscasper/men/ia.)

2i Aug, 566. — Dominis viris apostolicis, sanctis et ^ in Christo fratribus, omnibus episcopis Parisiace urbis cum gralia Dei futuris, et celesti visitatione ditatis, Germanus peccator. Omnibus non habetur incogni- tum, qualis ac quantus circa monasteria et ecclesias, aut erga Deum timenlium virorum fuerit inclite me- morie gloriosissimus Childebertus rex, cujus summa benivolentiamultis'largitaest copiosa bcneficia, et im- munitati nostre stabilitatem perpetuam. Scilicet cogi- tans quia, qui ista temporalia reservaret metenda, sibi mul to maj ora a Deo illi attribucrentur , si ob ej us . . . iSie apud BuUiardim) ecclesias et templa fundaret, et egentium inopiam sustentaret, et pro magnis parva olferret, atque pro terrenis celestia adipisceretur. Unde et nobis ob sepulturse suse meritum aliqua a se considerare mandavit et considerata cessit. ItaqueB inclitus iste princeps Parisius basilicam in honore sancta? crucis et domni Vincentii vel reliquorum sanctorum in unum membrum conslruxit, et sibi sepulturam inibi collocavit, ac largitatis suas copiam per testamenti sui paginam nobis habere decrevit, et habendi meritum loco tanti ordinis constituit. Sed dum pagina testamenti sui et cordis fides sub humana fragilitate temporaliter vigeret, agente in quorum- dam calliditate, ne aptema illi tribueretur beatitudo, ac scriptum non sortiretur effectum, simulque abbas et congregatio deputata non perciperent, ac slerili- late riclus et vestitus deperirent, monuit me illius

• Privilegium hoc immunitatis primus typis man- p dari curavit Breulius cum notis suis, in editione His- ^ toriae Aimoini (Aimoini Hist,, p, 74 seq,, edit, 1603), in quam illud iuseruit. Codicem Aimoini manuscrip- tum quo usus est, nos ipsi vidimus in bibliotheca abbatiae sancti Germani a Pratis et saeculo xi tribui- mus. In eo fit mentio praecepti immunitatis a Childe- berto concessi, at ibi transcriptum non est. Chartam saepius recusam a Gerardo Dubois [Uist, eccles., Paris., Hb. II, cap, 6), Cointio (Anual. eccles., t. II, p. 63)^, Felibiano (Hist. Paris,, t. III, p, 16), et aliis qui de anti^uitatibss Parisiorum scripsere, vulgavit tandem Bulhardus (Hist, S, Germani a Pratis. prob,, p, 2), ex originali, ut vocat, depromptam, eiaralo in cor- tice, et quod ipse Breulius viderat. Magna fuit de sinceritate hujus chart« controversia, prsecipue inter J. Launoium et Rob. Quatermairium *. Hic notabimus : Mabillonium, cui jura Sangermanensis monasterii cordi esse debuerunt, non ausum fuisse veritatis higus instrumenti seassertorem constituere [Annal. Bened,; t. I,p. 137); Cointium (Annal, eccl.,U t. n, p. 64 et seq.) pro flctitio apographo habuisse id quod Bulliardo autographum visum est. Palsum autem prsecipue arguit Comtius ex subscriptionibus

recordatio, et ob amorem illius terruit me tanta se- cuintas simulque pietatis et caritatis affectus; iUe et- enim post Deum, dum superesset, fuitnostra immu- nitas et securitas, pax et recuperatio ac sequestratio omnis a civili negotio. Nos vero in hac re pietati illius consulentes, et caeterorum Regum velle stabiliri conantes, caritatem fratemse dilectionis vestra; no- biscum volumus concordari, quatinus illius sancti loci honor celeberrimus et memoria jam dicti prin- cipis gloriosi eniteat eodem in loco omnibus ejus aevi temporibus, habeatque abbatem ex propria congre- gatione ipsa ecclesia, qui sub gubematione regum, per successiones eumdem locum provideat; sitque alienus pontifex omnis Parisiorum ab eodem loco, ut non deinceps aliquam potestatem in omnibus ad ip- sum locum pertinentibus habeat; simulque sancimus ut nullus metropolitanus, aut aliquis suffraganeus ejus, causa alicujus ordinationis illuc ingredi pra;- sumat, nisi solummodo ab abbate ejusdem loci vo- catus venerit ad sanctitatis misterium celebrandum, aut ad ecdesias consecrandas, aut ad benedictiones clericorum vel monachonim instituendas; quod de- bitum renuere nullatenus debet. Cseterum quicquid a die praesenti, tam a tempore meo, quam et successo- rum meorum omnium in sede Parisiorum residen- tium episcoporum, vel a Deum timentibus principi- bus ejusdem plebis, in fiscis, villis, agris, in auro vel argento fuerit delegatum vel donatum, ut ad in-

Episcoporum, quoe fere omnes nulli episcopo sedem suam assignant, ut infra declarabimus. Sic et Gerar- dus Dubois, qui confictum conjicit apographum post tempora Gre^orii papae Vll (Ubi supra, p. 92). Quod si nobis fas sit sententiam nostram aperire de hoc instrumento, apographum censemus non quidem onmi ex parte confictum, sed forte in pluribus locis, certe in subscriptionibus quoad sedes episcoporum subscribentium, adulteratum ab imperitofalsario, qui chartffi lidem abstulil. Fatebimurplures ex Romanis pontiticibus privilegium in ea contentum confirmasse seculis XI et xu (Gall, christ,, 2* edit., t. VII, col. 417). Cum vero, seculo xvu frequenter impetitum, litium infinitarum fons esset perpetuus inter Pari- sienses antistites et Sangermanenses abbates et mo- nachoSjinter utrosque intervenit concordiaanno 16(58 (Gall. christ., ubi supra), et missa disputatione de sinceritate primigenii documenti, unicuique jura sua in postremum assignata sunt.

* Launoii Jnquisitio in chartam immunitatis S. Get' mani, 1657, Quatermairii Privil, S. Germani propugna* tum, 1657, S, Germani jura propugnata, 1668, ^tc.

83

SANCTl GEUMANl PAHISIENSIS EPISCOPI.

84

tegrum habeai volo, rogo, copjuro. Decrevi etiam a cetius Lugdunensis episcopus in Christi nomine, pe-

per hanc cartulam immunitatis et cessionis, meam basilicam superius memoratam sine gestorum obli- gatione manere. Et quia id antea consuetudo non fuit. et modo a regibus et principibus mihi est con- cessum, voluntatem pietatis vestra in hoc scripto pretermittei^e nolui, sed in omnibus per vos robo- rari, et conformari exposco, ut deinceps ratum per- maneat. Et si quis unquam fuerit, qui contra hanc deliberationem meam, quam ego pro Ormitatis stu- dio cum metropolitani et reliquorum episcoporum consilio ac suasione decrevi conscribere, quoquo iempore venire temptaverit, aut fortassis locura re- fragandi quesierit, in primis a liminibus sanctarum ecclesiarum ab omnibus episcopis et sacerdotibus Dei,

tente apostolico domno et fratre meo Germano epi- scopo et domna Ulthrogothe regina, atque domna Chrodesinta ac Chroberga, constitutionem hanc, sci- licet a presenti iempore a successoribus domni Ger- mani episcopi perpetuo custodiendam relegi, et ma- nus mee subscriptione corroboravi notato die ^. Pre- textatus Cabillouensis episcopus, deliberationem su- perius comprehensam, rogante et presente domno Germano episcopo, gaudenter suscepi relegendam et subscripsi notato die. Felix Aurelianensis episcopus juxta consensum ct deliberationem domni Germani in perpetuo raansuram, subscripsi notato die. Eufro- nius Nivernensis episcopus, rogante domno aposto- lico Germano episcopo, hanc deliberationem relegi

tam presentis temporis quam futuri, sit excom-Bet subscripsi, notato die. Domicianus Carnotensis

municatus, et alienus a pacc, et in futuro judicio cum sanctis et amicis Dei, in quorum honore hec conscriptio facta est, meum ac dominorum meorum metropolitanorum seu episcoporum presentium super se adesse sentiat judicium, et sit anathema marana- tha. At insuper ut hec cartula firmiorem possii adi- pisci pleniiudinem , comprovincialium dominorum episcoporum et fratrum meorum presbyterorum seu diaconorum conscriptionibus ipsam volui corrobo- rare. Acium Parisius civitate, sub die xii Kalend. septembris, anno 5 Chariberii regis *. Germanus peccator hauc cartulam cessionis et emunitatis a me factam relegi et subscripsi, sub die quo supra. Ni-

■Cum Chlotarius, Chariberti pater, ad annum 561, ultra diem decimam novembris vitam produxerit (I/mguermm, p. 164, dies xij kal. sept. id est2i Au- gusti, anni quinti Chariberii, incidit m annuui Chri- sti 566.

b Ex episcopis quonun hicapposita sunt nomina, si Necetium et Domnolum excipias, nulli sua sedes as-

episcopus, juxta consensum et deliberationem fratris mei Germani episcopi conscnsi et subscripsi notato dic. Donnolus Cenomanensis episcopus , consensi et subscripsi notato die. Caletricus peccator, juxla con- sensum ei deliberaiionem domni Germani episcopi, consensi et subscripsi notato die. Victurius pecca- tor, juxta deliberationem hanc, Germano presente fratre meo et rogante , consensi et subscripsi notalo die. Leodebaudus peccator consensi et subsc^ripsi notato die.

Amanuensis notarius, sub jussione doinni Gcrmaui episcopi, hoc privilegium cessionis scripsi el sub- scripsi.

C signatur. Prffiiexiatus enim tunc erat episcopus Roto- magensis, Felix Nannetensis, Eufronius Turonensis, Domitianus Andegavensis; ut arguit Cointius (Ubi_ supra,p, 67) ex subscriptionibus concilii Turonensis habiti post menses duos et 27 dies a tempore quo data iingitur charta de qua agimus.

SANCTI GERMANI,

PARISIENSIS EPISCOPI,

EXPOSITIO BREVIS

ANTIQUvE LITURGI^ GALLICAN^

Ex ms. Codice sancti Martini Augustodunensis a D. Martene exscripta Thes. anecdot. t, V.

D. MARTENE ADMONITIO.

Post abrogatam apud patres nostros antiquam Ecclesiaj GaUicanse Liturgiam, quae ei suffecta est missa Romana, brevi tempore adeo prcevaluit, ut paucis post annis onmis illius memoria apud universos pene oblitlerata videretur, vixque ipsius nomen apud aliquos audiri coniingeret. Quapropter qui nostra a?tate de rebus liturgicis traclaverunt scriptores accurati, hanc in se provinciam in primis susceperunt, ut cam jacentem ac pene sepuHam in tenebris, ex pulvere suscitarent. Primus nec sine digna laude id tentavit pm memuria; cardinalis Bona in libro : Rerum liturgicarum, cap. 12, ubi aniiqui ritus Gallicani vestigia

&3 EXPOSITIO BREVIS LITIRGLE GALLIC. — ADMOMTIO M

ez Teteribus scrlptoribus ob oculos ponit. Sed hsec pro rei dignitate et magnitudine levia siint. Multo felicius rem exsecatus est \ii multse eruditionis Josephus Thomasius, qui Romee tres veteres Codices Litargia Gallicanffi ex bibhotheca reginaB Sueciaii typis mandayit , rursum Parisiis recusos a Mabillonio cum veteri Lectionario Galiicano ab eo in Luxoviensi monasterio reperto, ct eruditis observatiouibus illustrato : qui et ipse quartum Liturgiee GalUcansc Codicem ex bibiiotheca Bobiensi publici juris fecit in Musei Italici tomo primo. Verum his omnibus in libris, id unum duntaxat, quod tamen prsecipuum est, habemus, ut eas sciamus preces, quas ad altare celebrans sacerdos recitaret, cum lectionibus quas sacri ministri populo pronuntiabant. At quid interim chorus decantaret, quove ordine, nos hactenus latebat. Id quidem auctori- tate veterum demonstrare quidam tentaverunt; verum omnino fere incassum. Nam proeterquam quod in multis defecerunt, in aliquibus etiam erraverunt.

Illud autem emolumenti ex sequenti Expositione antiquse Gallicanffi Liturgise accidit, ut integrura illius ordinem, quidve in choro cantaretur, penitus resciamus^

Nam primo Uturgia incipiebat ab antiphona, quam cum versu psalmi et gloria Trinitatis chorus prsecinebat.

2. Antiphonam sequebatur praefatio, seu admonitioadpopulum, quam sacerdospra^legebatadhortandam plebem, ut ad quam conveuerat solemnitatem debita cum veneratione celebraret. Non me latet quosdam inter antiphonam et prcefationem constituere hynmum angelicum a choro decantandum. Verum id absque ullo auctoritatis fundamento. Nam duo ex Gregorio Turoneusi loca, quse ad id probandum proferunt, nihil prorsus evincunt, sed hymnum illum in quibusdam aliis supplicationibus publicis decantatum fuisse demonstrant. Imo in Liturgia Gallicana, quam ex Codice Bobieusi vulgavit Mabillonius, hymnus Gloria m excelsis Deo pro gratiarum actionibus post missam privatim recitandus constituitur. Itaque antiphonam se- q\iebatur pra?fatio seu pra^lectio, uude iu uostra sequenti expositione dicitur Antiphona ad praelegendo, id est ante prsefationem quam pcr modum exhortationis pra^legebat sacerdos.

3. Post prspfationem diaconus alta voce silentium indicebat, cujus ritus meminit Gregorius Turonensis Hb. vii Hist. Franc. cap. 8, his verbis : « Unde factum est, ut quadam die dominica postquam diaconus silentium populis, ut missse auscultarentur, indixit, » etc. Quo loco missce pro orationes sumi non dubito.

4. Indicto silentio, sacerdos populum salutabat, ac populi responsioni collectam subjiciebat a cunctis Qexis genibus devote audiendam, ut probant sancti Goesarii quidam sermones.

5. Post collectam chorus cantabat trisagium, et quidem grcece et latine, quod sequebatur canticiun Zachariae Benedictus Dominus Deus Israel, Hoc tamcn canticum in Quadragesima cum aliis laetitise hynmis siipprimebatur.

6. Sequebatur lectio ex prophetis et ex apostolo. Nam prseter Evangelii lectionem, duas, unam ex veteri, alteram ex Novo Testamento, lectiones cantabant, quem ritum videre est apud Gregorium Turo- nensem lib. i de Miraculis sancti Martini cap. 5, ubi hiec habet : « Factum est ut illa Dominica, prophetica iectione jam lecta, ante altarium staret, qui lectionem beati Pauli proferret. » In sanctorum festivitatibus sive martyrum, sive confessorum acta eorum etiam publice legebantur, ut auditis eorum virtutibus populi ad similia perpetranda accenderentur. Ita Gregorius Turonensis, lib. i de Gloria martyrum cap 86, lectam fuisse sancti Polycarpi passionem narrat.

7. Lectionibus pronunciatis, chorus hymnum trium puerorum decantabat, et quidem, ut reor, per modum responsorii, quem sane hymnum a Gregorio Turonensi, Historiffi Francorum lib. viii, cap. 3, psalmum responsorium dici conjicio. Nam qucelibet ex Scripturis cantica psalmorum nomine donare consue- verant veteres. Porro ad hunc ritum spectare existimo canonem 13 concilii Toletani iv, « Ut per omnes Hispaniae Ecclesias vel Gallice in omnium missarum solenmitate decantetur hymnus trium puerorum in pulpito. »

8. Dum diaconus ad analogium Evangelium cantaturus procederet, chorus interim tnsagium preecinebat, quod quantato Evangelio iterum repetebat.

9. Post Evangelium, episcopus verbum e suggestu habebat ad populum ; aut si per infirmam valetudinem id sibi non liceret, vel forte tardioris esset lingufle, homilias proprias aut ab aliis compositas, maxime sanctorum Patrum, pronuntiari a sacerdotibus aut diaconis jubebat.

10. Deinde diaconus super audientes et catechumenos preces constilutas effundebat, de quibus ritibus salis egimus in libro i de antiquis Ecclesise ritibus.

11. Ejectis catechumenis, diaconus silentium indicebat; tum corpus Domini in turri conservatum ex praecedenti sacriQcio deferebat ad altare, ut constat tum ex hac nostra expositione, tum ex Gregorii Turo- nensis libro de Gloria martyrum, cap. 85. Romani non in turri, sed in capsa illud deferebant, idque in noimaUis etiam GaUicanis Ecclesiis observabatur. Porro ex hoc ritu lucem aliquam afiferre possumus ca- noni 17 concilii Arausicani i, ad quem omnes fere eruditi hactenus caecutiunt : « Cum capsa et calix oflerendas est et admixtione Eucharistifie consecrandus, » ut scilicet capsa domimcam corpus continent

67 IN S. GERM. EXPOSITIONEM UTURGL£ GALL. ADMONITIO. M

afferatur ad altare, cum facienda est in missa oblatio calicis cum admixtione seu prssentia Eucharistiffi consecrandi.

12. Allata ad altarc Eucharisiia, flebat panis et vini consecrandi oblatio, atque interim chorus canebat S(mum, id est antiphonam qua^ nostro offertorio respondebat, aut quid simile. Forte Sonus aliud nihil erat quam quod Expositio nostra mox Laudes appellat. Lau$ autem in Missali Mozarabum constat ex Ailehiia et uno Torsiculo, sed in Gallicana Liturgia tcr repetitum fuisse Alleluia ad-significanda tria tempora, ante legem, sub lege, et sub gratia, docet noslra Expositio, idque forsan cum triplici versiculo.

13. Facta oblatione, sacra recitabanlur diptycha, hoc est nomina episcoporum et aliorum scripta in tabella altari superposita. Hnjusmodi tabellam ebumeam vidi in Ecclesia Bituricensi, in qua archiepisco- ponim nomina continentur, sed hodie nullus illius usus superest apud Biturigas.

14. Recitatis diptychis, sacerdos Collectionem post nomina dicebat, postea pacis osculum fideles sibi in- vicem impertiebant ; tum sacerdos recitabat CoUectionem adpacem, quam sequebantur contestatio (ita prffi- fationem illi appellabant) et canon qui brevissimus erat.

io. Post consecrationem sacerdos recitabat orationem Post secreta, quaeverba demonstrant consecrationis verba secreto ac sub silentio a sacerdote fuisse prolata. Post ea fiebat confractio et commixtio Corporis Chrisii. Atque inierim chorus aniiphonam concinebat, eaque hniia, sacerdos collectam ante oraiionem Dominicam reciial)ai, oraiionem Dominicam sequebalur altera collecia a sacerdoie pronuniiaia.

16. Ante communionem, benedictio populo imperliebaiur, ci quidem tribus oraiionibus ab episcopo, unica eaque brevi a simplici sacerdotc, hoc modo : Pax, fides, et charitas, et communicatio corporis et san- guinis Domini sit scmper vobiscum,

17. Dum fiebat communio, aut ca peracia, chorus psallebai Trccanum. Quid auiem essci Tre<;anum non salis capio. Triplicem cantum vocis et etymologia significare videtur. In regula auiem Aureliani pra»scri- biiur, ui psaUendo omnes communicent. Erii forte qui Trecanum inierpreietur symbolum aposiolorum san- ctae Triniiatis fidem explicans, quod in Missali quidcm Mozarabum posi consecrationem anie communionem dicendum pr»scribitur, in Gallicana vero Liiurgia post communionem reciiareiur.

18. Tandem sacerdos dicebai orationem Post Eucharistiam, quam sequebaiur alia collecia.

Ha; sunl fere omnes antiqua* Gallicanffi Liiurgia» partes, quas hic breviier ob oculos ponere ei illustrare libuii ad promptiorem sequeuiis operis inielligcnliam; in cujus parte seu episiola secunda multa alia no- tatu dignissima occurrunt, ea maxijne qum de Quadragesima ei de tradiiione symboli competentibus nar- rat, in quibus riius hacienus ignoii oxpenduntur.

Verum ad antiquorum riiuum cognitionem, quam ex sequenii opere accipimus, illud acccdit, et quidcm longe majoris momcnii, quod duo pra^cipua Ecclesise catholico} dogmata de Eucharisiia in ea clare omnino asseruntur. Transsubsianiiationem dico, et realem Chrisii sub fipeciebus panis et vini pra>seniiam : quo; duo prtpseriim impugnani hodie heterodoxi. Primum clare enuntiatur his verbis : Panis vero in corpore et vinum transformatnr in sanguine, dicente Domino de corpore suo : Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus, Alterum cnm aii : Antiquitus sanctis Patribus fuit, ut dum sacerdos oblationem frangeret vide- batur quasi angelus Dei membra fulgentis pueri cuUro concidere, et sanguinem ejus in calieem excipiendo coUigere, ut veracius diceret verbum dicente domino, camem ejus esse cibum et sanguinem esse potum.

Reliquum est ui de auctore hujus operis et de iempore quo scripium sii breviter inquiramus. De auciore, cum nomen ejus non pneferat veius Codex sancii Martini Augusiodunensis, ex quo illud descripsimus, nihii cerio deflnire possumus; conjecturas ianium damus. Iniiio h(ec leguntur : Germanus episcopus Parisius scripsit de missa, fgiiur aut Germani feium hic esse existimamus, aut proUxioris ejus operis epitomen, ab aliquo ejus discipulo conscriptam et forte in iEduensi sancii Symphoriani coenobio, ubi ille vitam monasti- cam profitebaiur, priusquam ad infulas ecclcsioB Parisiensis evehereiur.

De tempore quo scripta fuerit sequens missse Gallicanae Exposiiio, duo mihi certo consiare vidcniur, primum post assumpium ad sedem Parisiensem Germanum ; alterum anie abrogaiam in Gallicanis Ecclesiis antiquam painmi nosirorum Liiurgiam, quw siatim post inductam ejus loco missam Romanam non com- paiiiit scripiam fuisse : id auiem facium a Carolo Magno, hortanie Adriano papa, vulgo doceni qui de his rebus accuraiius scripserunt, hoc est sub flnem sseculi viu. Verum ut ad Germani episcopi tempora hanc scriptionem referam, illud facit, quod post lectas sanctorum Patrum homilias, declarat preces a diacono super caiechumenos factas anle eorum ei infldeUum de ecclesia ejeciionem, qui ritus vix Germani tempora attigii. Quapropter saliem medio sfeculo vi opus seqoens scriptum fuisse existimamus, cujus vel inconditus scribendi modus et barbarte voces aniiquitaiem demonslrant; unde ei religio nobis fuii quidquam iu eis corrigere.

•tmt

EXPOSITIO BREVIS

ANTIQUiE LITURGIiE GALLIGANJE

IN DUAS EPISTOLAS DIGESTA.

EPISTOLA PRIMA,

QUOMODO SOLEMNIS ORDO ECCLESLE AGITCR, QUIBUSVE INSTRUCTIONIBUS CANON ECCLESUSTICUS

DECORATUR.

Germanus episcopu